Męskość, naród i kultura fizyczna. Tradycyjne i nowoczesne wzorce męskości a wychowanie fizyczne młodzieży na ziemiach polskich w zaborze rosyjskim na początku XX w. - Bołdyrew, Aneta (Horyzonty Wychowania, 2025)
CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest omówienie przeobrażeń wzorców męskości oraz postaw wobec męskiej cielesności w Królestwie Polskim i na tzw. Kresach w kontekście nowoczesnej higieny i wychowania fizycznego.PROBLEM I METODY BADAWCZE: Główny problem badawczy dotyczy tego, jak w badanym okresie system wyobrażeń i norm dotyczących męskości konstytuował ją w kontekście wychowania fizycznego męskiej młodzieży i w jakich środowiskach/instytucjach było ono realizowane. Zastosowano metody badań historyczno-pedagogicznych.PROCES WYWODU: Po wprowadzeniu w problematykę przedstawiono trzy wyodrębnione zagadnienia: 1) transnarodowe wzorce męskości „muskularnej” w epoce nowoczesnej; 2) normy wy- chowania fizycznego młodzieży męskiej w kulturze szlacheckiej; 3) nowe wyobrażenia dotyczące męskości i znaczenie instytucji społecznych w wychowaniu fizycznym na początku XX w.WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: W drugiej połowie XIX i na początku XX w. kategoria męskości uległa istotnym przeobrażeniom. Model nowoczesny, w którym wychowanie fizyczne odbywało się w ramach zajęć grupowych pod kierunkiem profesjonalnego instruktora, zaczął wypierać model tradycyjny. Miało to służyć wyrobieniu sprawności oraz wzmocnieniu męskiej siły zespołowej i rówieśniczej solidarności.WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Męskość skonstruowana w dobie nowoczesnej była punktem odniesienia relacji w wymiarze prywatnym, społecznym i narodowym oraz fundamentem wszelkich wartości. Analiza wzorców męskości i roli kultury fizycznej w ich kształtowaniu na początku XX w. może służyć dalszym badaniom nad polską nowoczesnością i przemianami wyobrażeń, norm i oczekiwań wobec mężczyzn w XX i XXI w. Wyniki badań mają charakter i zasięg podstawowy i transnarodowy.