Horyzonty Wychowania

Editorial: Interdisciplinary Perspectives on Education. From Family and School Practice to Cultural Representations

2026-07-12T08:47:37+00:00

Współczesny świat stawia przed edukacją i kulturą wyzwania, które wymagają nie tylko adaptacji, lecz także głębokiej refleksji nad ich rolą w życiu człowieka i społeczeństwa. Globalizacja, rozwój technologii, kryzysy społeczne i kulturowe oraz zmieniające się potrzeby edukacyjne sprawiają, że procesy uczenia się i wychowania muszą być analizowane w sposób wielowymiarowy, uwzględniający zarówno konteksty psychospołeczne, jak i kulturowe.

Edytorial: Interdyscyplinarne perspektywy edukacji. Od praktyki rodzinnej i szkolnej po kulturowe reprezentacje

2026-06-30T08:11:21+00:00

Koncepcja „pełnego wychowania katolickiego” prezentowana na łamach wileńskiego czasopisma „Ku Szczytom”

2026-06-30T08:11:23+00:00

CEL NAUKOWY: Celem niniejszego artykułu jest ukazanie koncepcji wychowania prezentowanej na łamach wileńskiego czasopisma „Ku Szczytom”.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Głównym problemem badawczym w niniejszym tekście jest poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, jaka była koncepcja wychowania prezentowana w czasopiśmie „Ku Szczytom”. W tym celu określono program i strukturę czasopisma, jego profil naukowy, twórców i współpracowników. W artykule zastosowano metodę analizy historyczno-pedagogicznej tekstów zamieszczonych na łamach czasopisma.

PROCES WYWODU: Na wstępie przedstawiono uwagi dotyczące omawianego czasopisma, kolejno zaprezentowano twórców i współpracowników czasopisma, następnie omówiono postulowane przez autorów idee wychowania, które składały się na projekt pełnego wychowania. W zakończeniu wskazano na wartość idei pedagogicznych proponowanych przez autorów artykułów zamiesz-czanych w czasopiśmie „Ku Szczytom” i skrótowo ujęto istotę koncepcji „pełnego wychowania”.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Z przedstawionych rozważań wynika, że postulaty i zalecenia wychowawcze sformułowane przez autorów tekstów wskazują, że koncepcja „pełnego wychowania” musi być oparta na poznaniu dziecka, a jej postawą powinno być wychowanie religijne i docenienie roli Kościoła oraz innych instytucji i organizacji współpracujących z Kościołem.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Wnioski wynikające z analizy artykułów wskazują, że przedstawiane przez autorów tekstów zamieszczanych w czasopiśmie postulaty dotyczące koncepcji „pełnego wychowania” mają charakter ponadczasowy. Ustalenia i zalecenia wychowawcze dotyczące wychowania religijnego, moralnego i społecznego składające się na projekt wychowania mają wartość praktyczną zarówno dla rodziców, jak i nauczycieli oraz wychowawców.

Dzieciństwo w doświadczeniu i narracji polskich artystów na przykładzie wspomnień z czasów PRL

2026-06-30T08:12:00+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest pokazanie dzieciństwa w doświadczeniu i w narracji artystów w czasach PRL.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy zawiera się w pytaniach: 1. Jaki sens i znaczenie ma dzieciństwo w życiu polskiej inteligencji powojennej, którzy przeżywali je w czasach PRL? 2. Jakim aspektom dzieciństwa nadają oni szczególną wartość w swoim rozwoju? Zastosowano badania jakościowe oraz metodę analizy treści z elementami analizy narracyjnej. W interpretacji badań przyjęto podejście hermeneutyczne.

PROCES WYWODU: We wstępie przedstawiono najważniejsze cechy nowoczesnych badań nad dzieciństwem oraz cechy dzieciństwa w wybranych środowiskach społecznych w PRL. W części metodologicznej ukazano cele poznawcze, teoretyczne i praktyczne analizy oraz najważniejsze założenia badawcze. Dokonano charakterystyki materiału badawczego (35 wywiadów autobiograficznych) oraz wskazano najważniejsze kategorie tematyczne analizy. W części analitycznej przedstawiono cechy dzieciństwa w PRL, w tym środowisko rodzinne artystów i występujące w nim metody wychowawcze. Całość artykułu wieńczy podsumowanie, w którym wskazano także funkcje badanych narracji.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Koncentrują się one wokół kategorii tematycznych, takich jak: 1) kontekst historyczny dzieciństwa i warunki życia, 2) relacje rodzinne, 3) metody wychowawcze w rodzinie oraz 4) zabawy i czas wolny. Kategorie te pokazały świat wartości, wokół których kształtowało się dzieciństwo polskich artystów.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Wyniki uzupełniają lukę badawczą w obszarze badań nad dzieciństwem w kulturze PRL oraz pokazują przemiany zachodzące w rodzinie i w jej środowisku wychowawczym. Zachęcają do badań ukazujących zróżnicowanie środowisk wychowawczych w PRL.

Education for Humanitarianism in Light of Irène and Ève Curie’s Childhood

2026-06-30T08:12:00+00:00

CEL NAUKOWY: Cel artykułu to rekonstrukcja pedagogicznych implikacji ujawnionych we wspomnieniach z dzieciństwa sióstr Curie, Irène i Ève.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Główne to: czy i jak rodzina Curie realizowała edukację w duchu humanitaryzmu, w poczuciu odpowiedzialności za siebie i innych ludzi, jak również na dobro społeczne, naukowe i przyrodnicze? Podjęte działania w postaci analizy dokumentów, pamiętników i listów rodziny Curie zmierzają do ujawnienia tego, jak wychowawcze doświadczenia wyniesione z domu rodzinnego mogły wpłynąć na życie sióstr

PROCES WYWODU: Podjęta w tekście analiza skupia się na procedurach, zasadach oraz formach oddziaływań wychowawczych, które kształtowały edukacyjną codzienność rodziny Curie. Tłem rekonstrukcji uczyniono kategorię człowieczeństwa.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wychowanie w domu Curie nie nosiło znamion autorytaryzmu. W zamian tego mamy tutaj do czynienia z rodzicielskim wspieraniem autorefleksji. Dzieci dokonywały własnych rozstrzygnięć dzięki eksperymentowaniu na różnych płaszczyznach. W rodzinie Curie troska o ludzkie, zwierzęce i przyrodnicze aspekty była istotnym elementem wychowania kolejnych pokoleń. Opisywane działania wychowawcze opierały się przede wszystkim na wyrabianiu w dzieciach nieograniczonej niczym ciekawości świata oraz intelektualnej i etycznej przenikliwości.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: W omawianym zakresie poznawczym najważniejszym punktem odniesienia staje się fenomen roli rodziców jako pierwszych nauczycieli, których reprezentowana postawa i powzięte działania mają bezpośredni wpływ na rozwój intelektualny i moralny potomstwa, zwłaszcza w zakresie kształtowania rozumienia znaczenia wartości związanych z pojęciem humanitaryzmu międzyludzkiego i międzygatunkowego.

Motywy aktywności edukacyjnej mężczyzn realizujących się w roli ojców zaangażowanych w wychowanie po rozwodzie

2026-06-30T08:11:24+00:00

CEL NAUKOWY: Głównym celem naukowym artykułu jest analiza oraz prezentacja narracji mężczyzn na temat motywów aktywności edukacyjnej podejmowanej przez nich w doświadczaniu trudności w kontaktach z dzieckiem po rozwodzie.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: W artykule podjęto próbę odpowiedzi na pytanie: Jakie są motywy podejmowania aktywności edukacyjnej przez ojców dbających o jakość relacji z dzieckiem po rozwodzie? Badania zrealizowano w ramach orientacji jakościowej, przy zastosowaniu wywiadu narracyjnego.

PROCES WYWODU: We wstępie opisano sytuację ojców w świetle zmieniającego się świata i konieczności dostosowania się do pełnienia nowych funkcji związanych z odchodzeniem od stereotypowych działań określonych płcią. W kolejnej części scharakteryzowano mężczyznę w roli ojca zaangażowanego w wychowanie. Część empiryczna została poświęcona analizie wypowiedzi badanych ojców.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza materiału badawczego pozwoliła na wyodrębnienie trzech głównych powodów, dla których badani ojcowie pragną poszerzać swoją wiedzę z zakresu kompetencji ojcowskich, które ułatwiłyby im funkcjonowanie w trudnej sytuacji wynikającej z rozpadu rodziny. Są to: nabycie umiejętności radzenia sobie w kontaktach z byłą partnerką, chęć podniesienia poziomu kompetencji rodzicielskich oraz zdobycie wiedzy na temat sposobów radzenia sobie w trakcie procesu rozwodowego.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Wyniki badań ujawniają zaangażowanie ojców w poszerzanie swojej wiedzy pedagogicznej w celu utrzymania kontaktów z dzieckiem oraz poprawy relacji z byłą partnerką.

Reprezentacje męskości w polskich neoserialach. Kilka uwag krytycznych o strategiach dyskursywnych i wartościach

2026-06-30T08:11:22+00:00

CEL NAUKOWY: Podstawowym celem artykułu jest zidentyfikowanie i opisanie wersji męskości występujących w polskich neoserialach oraz analiza strategii dyskursywnych wykorzystywanych w ich tworzeniu.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Główny problem badawczy dotyczy sposobów konstruowania neoserialowych wizerunków mężczyzn pod względem aksjologicznym. Przyjęta orientacja badawcza związana jest z krytyczną analizą dyskursu ze szczególnym uwzględnieniem narzędzi charakterystycznych dla podejścia dyskursywno-historycznego.

PROCES WYWODU: Skupiono się na analizie dziewięciu neoseriali wyprodukowanych w trzeciej dekadzie XXI wieku, ale w artykule są też liczne odwołania do wielu innych produkcji neoserialowych. Wybrane do analizy postacie stanowią egzemplifikacje różnych wersji męskości. Ramy teoretyczne badań tworzą teorie wypracowane w ramach krytycznych studiów nad mężczyznami i męskościami.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: W polskich neoserialach występuje kontinuum różnych wizerunków mężczyzn: od męskości hegemonicznej poprzez męskości hybrydowe aż po męskości inkluzywne. W wielu produkcjach neoserialowych najważniejszymi wartościami realizowanymi przez mężczyzn są władza, dominacja i rywalizacja. Bardzo mało jest pozytywnych wizerunków mężczyzn wpisujących się w kategorię męskości opiekuńczych.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Z jednej strony polskie neoseriale są interesującymi tekstami kultury, gdyż często w odważny sposób poruszają istotne problemy społeczne, ale z drugiej strony można je uznać za – potencjalnie – niebezpieczne aksjologicznie, gdyż w konstruowaniu postaci wykorzystuje się strategię relatywizmu moralnego.

Physical Punishment of Children in the Culture and Conduct of Fatherhood. The Experiences of Three Generations of Fathers

2026-06-30T08:11:24+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest ujęcie kar fizycznych w kontekście kultury i praktyk ojcostwa prezentujących zarówno ciągłość, jak i zmianę międzypokoleniową.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problemem badawczym jest to, jak w doświadczeniach ojców należących do trzech pokoleń tych samych linii rodzinnych (dziadek, ojciec, syn) sytuuje się przemoc fizyczna doznawana ze strony własnych ojców oraz stosowana wobec swoich dzieci. Prezentowane dane stanowią część szerszego projektu wykorzystującego metodę jakościową i trzy techniki badawcze: wywiad skoncentrowany na problemie, wywiad wspomagany fotografią oraz wywiad wokół tworzonych map rodziny.

PROCES WYWODU: Wprowadzeniem jest prezentacja ojcostwa jako zmiennego zjawiska społecznego, przybierającego obecnie dwie zasadnicze formy – ojcostwa tradycyjnego i ojcostwa nowego. Modele te różnią się od siebie także kwestią podejścia do przemocy ujmowanej jako dyscyplinujące kary fizyczne. Te różnice zilustrowane są przykładami z badań ojcostwa w perspektywie międzypokoleniowej.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza dostarczyła ilustracji podobieństw i różnic kultur i praktyk ojcostwa odnoszących się do kar fizycznych u przedstawicieli trzech pokoleń ojców. Ukazała elementy ciągłości oraz zmiany międzypokoleniowej.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Z badań można wyciągnąć wniosek o zasadności edukacji na temat kar fizycznych wobec dzieci. Powinno to być podstawą działań wzbudzających refleksyjność u ojców na temat ich roli i relacji z dziećmi (projektów edukacyjnych, dyskursów medialnych).

(In)visible Educational Practices of Women After a Suicide Mourning. Learning and Care within the Family

2026-06-30T08:11:22+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest analiza roli kobiet w nieformalnych praktykach edukacyjnych w rodzinach dotkniętych samobójstwem oraz jej znaczenia dla reorganizacji życia rodzinnego i procesów nadawania sensu stracie.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Badanie koncentruje się na słabo rozpoznanych codziennych praktykach relacyjnych i edukacyjnych w rodzinach po samobójstwie. Zastosowano podejście interpretatywne, wykorzystujące częściowo ustrukturyzowane wywiady z 10 kobietami z Dolnej Bawarii (Niemcy). Dane poddano refleksyjnej analizie tematycznej.

PROCES WYWODU: Odwołując się do koncepcji pracy opiekuńczej, emocjonalnej, stygmatyzacji i uczenia się nieformalnego, wykazano, że działania kobiet po stracie samobójczej przyjmują formę niewidzialnej pracy edukacyjnej wspierającej funkcjonowanie rodziny i nadawanie sensu doświadczeniu straty.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Kobiety odgrywają istotną rolę jako organizatorki życia codziennego, interpretatorki śmierci samobójczej oraz twórczynie i przekazicielki wiedzy opartej na doświadczeniu. Praktyki te wspierają procesy uczenia się nieformalnego i odbudowę wspólnych znaczeń w rodzinie.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Wyniki podkreślają znaczenie genderowo uwarunkowanych praktyk opiekuńczych i relacyjnych w żałobie po samobójstwie oraz potrzebę szerszego uwzględnienia roli kobiet w działaniach postwencyjnych i procesach edukacyjnych, komunikacyjnych oraz opiekuńczych w rodzinach po stracie.

Early Maladaptive Schemas and Family Roles in Young Adults

2026-06-30T08:11:23+00:00

CEL NAUKOWY: Wczesne nieadaptacyjne schematy to utrwalone, globalne wzorce poznawcze i emocjonalne, które kształtują się w dzieciństwie. Zgodnie z założeniami autorek schematy te mogą znajdować odzwierciedlenie w roli rodzinnej przyjmowanej w rodzinie pochodzenia. Dlatego celem badań była analiza zależności między nasileniem wczesnych nieadaptacyjnych schematów a nasileniem ról psychologicznych w rodzinie u osób w okresie wczesnej dorosłości.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy dotyczył pytania, w jaki sposób oraz w jakim stopniu wczesne nieadaptacyjne schematy są powiązane z rolami psychologicznymi przyjmowanymi w rodzinie pochodzenia w okresie wczesnej dorosłości. W badaniu uczestniczyło 218 osób w wieku od 18 do 35 lat (M = 22). Zastosowano Kwestionariusz Schematów Younga (w adaptacji Oettingen i in.) oraz Kwestionariusz Ról Rodzinnych Margasińskiego.

PROCES WYWODU: W pierwszej części artykułu przedstawiono koncepcję wczesnych nieadaptacyjnych schematów Younga oraz omówiono typologię ról rodzinnych zaproponowaną przez Margasińskiego. Następnie przedstawiono cel badań oraz jego przebieg. Analiza zebranych wyników wraz z ich dyskusją stanowi punkt wyjścia dla sformułowania wskazań dotyczących interwencji terapeutycznych oraz przyszłych badań.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wieloczynnikowa analiza regresji liniowej pokazała, że spośród 18 schematów 12 wykazało istotne związki z rolami rodzinnymi. Rola Żelaznego Dziecka wyjaśniana jest m.in. przez schemat Bezlitosne Normy; rola Bohatera przez schemat Samopoświęcenie; rola Maskotki przez schemat Niewystarczająca Samokontrola; a role Zagubionego Dziecka oraz Kozła Ofiarnego przez schemat Pesymizm.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Podejmowana rola rodzinna odpowiada na aktualne potrzeby systemu rodzinnego, ale jednocześnie podtrzymuje i wzmacnia nieadaptacyjne schematy. Wyniki podkreślają znaczenie pracy nie tylko na poziomie objawów, ale także na poziomie aktywowanych schematów jako celów interwencji psychoterapeutycznych.

The Importance of the Family Environment in the Development of Eating Disorders

2026-06-30T08:11:59+00:00

CEL NAUKOWY: Celem tego badania było zbadanie, w jaki sposób relacje rodzinne i style wychowawcze wpływały na rozwój zaburzeń odżywiania oraz zidentyfikowanie konkretnych czynników rodzinnych, które mogły przyczynić się do ich wystąpienia. Badanie miało na celu zrozumienie subiektywnych doświadczeń uczestniczek oraz przedstawienie analizowanego zjawiska z ich perspektywy.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Badanie koncentrowało się na wpływie dynamiki rodzinnej i praktyk wychowawczych na powstawanie zaburzeń odżywiania. Zastosowano jakościową metodę biograficzną, przy czym głównym źródłem danych były pisemne autobiograficzne relacje uczestniczek. Aby uzupełnić i doprecyzować informacje, przeprowadzono także wywiady półustrukturyzowane.

PROCES WYWODU: Analizowano refleksje uczestniczek dotyczące relacji rodzinnych, stylów wychowawczych i komunikacji. Zidentyfikowano powtarzające się tematy i wzorce, ukazujące zależności między dynamiką rodzinną a nieadaptacyjnymi zachowaniami związanymi z jedzeniem, postrzeganiem ciała i radzeniem sobie z emocjami.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Główne wzorce obejmowały chłodne lub konfliktowe relacje, emocjonalny dystans rodziców, wysokie wymagania dotyczące osiągnięć, rygorystyczne style wychowawcze oraz brak bezpiecznej przestrzeni do wyrażania emocji. Istotnym czynnikiem ryzyka była negatywna komunikacja dotycząca jedzenia, ciała i wyglądu, często wzmacniana poprzez transgeneracyjne przekazywanie nierealistycznych ideałów piękna.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Badanie pokazuje kluczową rolę dynamiki rodzinnej i stylów wychowawczych w powstawaniu zaburzeń odżywiania. Wnioski wskazują na potrzebę wczesnej interwencji, wspierającego środowiska rodzinnego, edukacji rodziców oraz podejść terapeutycznych uwzględniających zarówno jednostkę, jak i rodzinę. Badanie dostarcza wskazówek dla programów profilaktycznych, praktyki klinicznej oraz przyszłych badań wspierających zdrowie psychiczne i zmniejszających czynniki ryzyka.

Edukacja domowa w praktyce

2026-06-30T08:11:23+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest ukazanie, w jaki sposób rodzice uczniów w edukacji domowej realizują przyjęty przez siebie obowiązek zapewnienia dziecku warunków do zdobywania wiedzy poza systemem szkolnym.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: W artykule prezentowane są wyniki badań, w których zastosowano metodę ilościową, wykorzystując kwestionariusz ankiety online (CAWI) na celowej, nielosowej próbie rodziców dzieci uczących się w trybie edukacji domowej (N = 886). Analizie poddano preferencje dotyczące wyboru szkoły w kontekście edukacji domowej, poziom zaangażowania osób i instytucji wspierających proces edukacyjny, stopień samodzielności dziecka oraz częstotliwość podejmowania przez nie różnych aktywności po rozpoczęciu nauki w domu.

PROCES WYWODU: We wstępie przedstawiono ramy prawne edukacji domowej w Polsce oraz omówiono, na podstawie literatury przedmiotu, sposoby praktykowania tej formy nauczania. Zasadniczą część artykułu stanowi analiza wyników badań własnych oraz wnioski z nich wypływające.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Rodzice preferujący edukację domową przy wyborze szkoły kierują się przede wszystkim przejrzystą i przyjazną dla dziecka organizacją nauki. Stosunkowo mało istotne są dla nich różne formy wsparcia procesu edukacji i socjalizacji dzieci oferowane przez szkołę. Wraz z wydłużaniem się stażu w edukacji domowej rośnie tendencja do samodzielnego kierowania procesem kształcenia bez ingerencji instytucji zewnętrznych, a wraz z wiekiem dziecka maleje intensywność zaangażowania rodziców.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Wzrost liczby uczniów w edukacji domowej odzwierciedla rosnące zapotrzebowanie na edukację spersonalizowaną, przy czym należy pamiętać, że rozwiązania w zakresie edukacji dziecka efektywne w jednej rodzinie nie muszą być uniwersalne. Wyniki badań ukazują oczekiwania rodziców wobec szkół przyjaznych edukacji domowej, co może zostać wykorzystane przez placówki oświatowe do lepszego przygotowanie oferty dla rodziców edukujących dzieci w domu.

The Gender Theory and Project of a New Social Pedagogy

2026-06-30T08:12:00+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest porównanie genderowych koncepcji człowieka i wynikających z nich konsekwencji wychowawczych z klasycznymi modelami pedagogicznymi – aksjocentryzmem i pajdocentryzmem.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problemem badawczym jest próba eksplikacji postulatów wychowawczo-społecznych głównej autorki nurtu genderowego Judith Butler i przeprowadzenie analizy porównawczej z założeniami aksjocentryzmu i pajdocentryzmu.

PROCES WYWODU: Dokonano prezentacji podstawowych założeń antropologiczno-wychowawczych aksjocentryzmu i pajdocentryzmu. Następnie przedstawiono dekonstrukcję koncepcji człowieka wyłaniającą się z prac Butler i wypływających z niej konsekwencji pedagogicznych.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Antropologia Butler cechuje się preferowaniem ekstremalnego indywidualizmu i procesualizmu, w której jednostce nie przysługują atrybuty stałości płciowej i tożsamości osobowej. Butler postuluje zmiany rozwoju społecznego poprzez odchodzenie od modelu binarności dwupłciowej i namnażanie nowych kategorii płciowości, ich celem miałoby być wykształcenie nowej, autonomicznej jednostki, która wybierałaby swoją płeć niezależnie od jakichkolwiek uwarunkowań biologicznych i kulturowych.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Postulaty Butler zasadniczo nie mieszczą się ani w modelu aksjocentrycznym, ani pajdocentrycznym, jej idee można zaliczyć do projektu „nowej pedagogiki” społecznej. Jej głównymi wyznacznikami są gloryfikacja indywidualizmu, namnażanie „ról płciowych” w celu zrelatywizowania tradycyjnej binarności, odrzucenie determinizmu biologicznych czynników rozwojowych, pełna swoboda w wyborze pełnionych ról płciowych, zarówno biologicznych, jak i kulturowych. Tradycyjne modele małżeństwa i rodziny są odrzucane jako przestarzałe i zbytnio krępujące możliwości indywidualnej ekspresji. Równoprawne miejsce należy się związkom homoseksualnym czy poliamorycznym. Koncepcje te jawią się jako biegunowe przeciwieństwo założeń antropologii i pedagogiki chrześcijańskiej.

Wybrane niekonwencjonalne metody twórcze w edukacji

2026-06-30T08:11:22+00:00

CEL NAUKOWY: Celem naukowym artykułu jest poznanie znaczenia zastosowania wybranych niekonwencjonalnych metod twórczych dla edukacji.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy zawiera się w pytaniu: jakie znaczenie wybranym niekonwencjonalnym metodom twórczym w edukacji przypisuje autor? Udzielenie odpowiedzi na to pytanie będzie możliwe dzięki zastosowaniu metody hermeneutycznej, która przyczyni się do ich bliższego poznania i zrozumienia ich znaczenia w edukacji, jak też obserwacji prowadzonych podczas zajęć ze studentami.

PROCES WYWODU: Zgromadzony materiał teoretyczny oraz obserwacja wdrożenia niekonwencjonalnych metod twórczych w edukacji pogłębiły hermeneutyczny wymiar dociekań naukowych, co umożliwiło udzielenie odpowiedzi na postawiony problem, wnosząc novum do dyscypliny naukowej, jaką jest pedagogika, i może być wykorzystane np. w obszarze arteterapii.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wynikiem analizy naukowej jest wskazanie roli twórczej zastosowanej własnej nowatorskiej koncepcji niekonwencjonalnych metod twórczych dla edukacji. Metody te otwierają nowe perspektywy postrzegania siebie i świata, umożliwiają głębsze przeżywanie siebie w stosunku do obiektów, z którymi się spotykają, oraz rozwijają umiejętności poznawcze i zdolności twórcze.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Wdrożenie niekonwencjonalnych metod twórczych dla edukacji ma charakter innowacyjny i interdyscyplinarny oraz pogłębia proces twórczy człowieka. Działanie to może przekładać się również na wsparcie w jego integralnym rozwoju. Prowadzone badania wymagają dalszej eksploracji obejmującej wielowymiarowość interdyscyplinarną. W ten sposób można dostrzec ich szeroki zakres oddziaływania.

Bibliotherapy in the Prevention of Digital Addiction Among Children and Young People

2026-06-30T08:11:59+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest ukazanie możliwości stosowania biblioterapii w programach z zakresu profilaktyki uzależnień cyfrowych kierowanych do dzieci i młodzieży.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Zastosowaną metodą była analiza materiału źródłowego zawartego w dokumentacji programów profilaktycznych realizowanych w Gminnej Bibliotece Publicznej w Pysznicy. Poszukiwano odpowiedzi na pytania: Jaką literaturę dziecięcą i młodzieżową wykorzystano w ramach warsztatów biblioterapeutycznych? Jakich dotyczyła ona problemów? Jakie, oprócz biblioterapii, zastosowano dodatkowe techniki i formy oddziaływań względem uczestników?

PROCES WYWODU: W artykule ukazano biblioterapię jako jedną z technik arteterapii oraz omówiono możliwości jej zastosowania w programach profilaktycznych dla dzieci i młodzieży na przykładzie Gminnej Biblioteki Publicznej w Pysznicy.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: W programach profilaktycznych wykorzystano literaturę ukazującą problem bezpiecznego korzystania z internetu oraz zagrożeń związanych z nadmierną aktywnością w wirtualnym świecie. Oprócz biblioterapii stosowano także inne techniki arteterapii, tj. plastykoterapię, muzykoterapię oraz filmoterapię.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Biblioterapia może być atrakcyjną formą profilaktyki uzależnień cyfrowych wśród dzieci i młodzieży, a rozbudzone pasje czytelnicze mogą stać się alternatywą dla nadmiernej aktywności w wirtualnym świecie.

Pojęcie autorytetu w percepcji studentów w świetle badań własnych

2026-06-30T08:11:59+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest poznanie rozumienia pojęcia autorytetu przez współczesnych studentów oraz zidentyfikowanie tych cech autorytetu, które inspirują ich do podejmowania działań.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problemy badawcze to: jak studenci definiują autorytet? Jakie osoby/grupy wskazywane są jako autorytety? Jaki jest związek między cechami autorytetu a jego znaczeniem dla inspiracji do działania i przekonaniem o malejącej roli autorytetu tradycyjnego? Posłużyłam się metodą sondażu diagnostycznego. Narzędziem badawczym był kwestionariusz ankiety wypełniany online przez studentów.

PROCES WYWODU: Wywód składa się z wprowadzenia, założeń metodologicznych badań, prezentacji otrzymanych wyników badań oraz podsumowania.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Nie można jednoznacznie stwierdzić, że tradycyjny model autorytetu stracił na znaczeniu, jedynie jego monopol na wiedzę i opiniotwórczość uległ zmianie w momencie pojawienia się nowych mediów. Potrzeba posiadania autorytetu nadal istnieje, co potwierdzają wyniki badania. Pojawiły się nowe osoby/grupy uznawane za autorytet, a tym samym zmieniła się kolejność zaszeregowania dotychczasowych autorytetów. Studenci nie odrzucili autorytetu jako takiego, ale go zredefiniowali. Badani zwrócili uwagę na umiejętności z zakresu kompetencji miękkich autorytetu.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Dla młodych ludzi, którzy dopiero budują swoją ścieżkę zawodową, osoby uznawane za autorytety pełnią znaczące funkcje. Zrozumienie postrzegania autorytetów przez nich jest ważne nie tylko dla rodziców, nauczycieli czy wykładowców, ale również dla ich przyszłych pracodawców. Tradycyjne autorytety w pracy mogą okazać się już nieskuteczne w zarządzaniu. Mam nadzieję, że zaprezentowane wyniki staną się punktem wyjścia do dalszych badań i refleksji nad zmieniającą się rolą autorytetu w ocenie przedstawicieli różnych grup pokolenia Z.