Horyzonty Wychowania

Editorial: Pedagogical and Educational Consequences of the Anthropocene

2026-03-31T07:18:04+00:00

Pojęcie antropocenu sformułowane z początkiem XXI w. przez Paula Crutzena i Eugene’a Stoermera na dobre zagościło w transdyscyplinarnym słowniku nauk o ziemi, nauk społecznych i humanistycznych oraz nauk o sztuce. Wskazuje ono na ten wymiar sprawczości człowieka, który dogłębnie i nieodwracalnie przekształca biosferę i czas geologiczny. Obecna sytuacja związana ze zmianami klimatycznymi, katastrofami ekologicznymi, utratą bioróżnorodności, tzw. szóstym wymieraniem gatunków czy globalnym kapitalizmem oraz związane z tym zjawisko polikryzysu skłania do myślenia o złożonych konsekwencjach antropocentrycznego światopoglądu i rewizji dotychczasowych modeli myślenia i działania.

Edytorial: Pedagogiczne i edukacyjne konsekwencje antropocenu

2026-03-31T07:18:05+00:00

The Anthropocene as a Crisis of Educational Thought

2026-03-31T07:18:23+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest analiza pedagogicznych odpowiedzi na wyzwania antropocenu oraz rozpoznanie ograniczeń dominujących sposobów włączania problematyki ekologicznej do edukacji. Autor proponuje nieinstrumentalne i nieantropocentryczne ujęcie edukacji zamiast jednej normatywnej koncepcji.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Artykuł dotyczy ryzyk związanych z pedagogicznymi „odpowiedziami” na antropocen oraz pojęć umożliwiających ich krytyczną analizę. Ma charakter teoretyczno-filozoficzny i opiera się na krytycznej analizie dyskursu edukacyjnego oraz interpretacji koncepcji Hannah Arendt, Gerta Biesty i idei scholé.

PROCES WYWODU: Wywód identyfikuje cztery pułapki: instrumentalizację edukacji, jednostronne ujmowanie odpowiedzialności, zaprzeczanie doświadczeniom młodych oraz założenie „szczęśliwego zakończenia”. Następnie rozwija alternatywne rozumienie edukacji (natalność, upodmiotowienie, scholé) i proponuje jego posthumanistyczną korektę.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Edukacja podporządkowana celom naprawczym sprzyja reprodukcji logik kontroli i efektywności. Zaproponowane ujęcie umożliwia myślenie o wprowadzaniu„nowo przybyłych” w świat bez narzucania jednej narracji, z uwzględnieniem relacyjnego i więcej –niż ludzkiego charakteru praktyk edukacyjnych.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Edukacja w antropocenie nie ma za zadanie ratować planety, lecz tworzyć warunki dla odpowiedzialnych, krytycznych i twórczych relacji ze światem. Artykuł proponuje narzędzia pojęciowe dla pedagogiki nieantropocentrycznej, zakorzenionej w podmiotowości, uważności i relacyjności.

Posthumanistyczny zwrot w myśleniu o podmiotowości. Nowe możliwości dla edukacji nieantropocentrycznej

2026-03-31T07:19:07+00:00

CEL NAUKOWY: Celem niniejszych analiz jest ukazanie przesunięć w myśleniu o podmiotowości posthumanistycznej oraz refleksja nad jej znaczeniem dla edukacji nieantropocentrycznej.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Główny problem badawczy koncentruje się na pytaniu, w jaki sposób posthumanistyczny zwrot w ujmowaniu podmiotowości otwiera nowe możliwości dla edukacji nieantropocentrycznej. Analiza została przeprowadzona na podstawie przeglądu literatury, obejmującej zarówno polskie, jak i zagraniczne opracowania dotyczące posthumanistycznej podmiotowości i jej implikacji edukacyjnych.

PROCES WYWODU: Analiza pozwala wyróżnić kilka wymiarów posthumanistycznej podmiotowości: procesualny, relacyjny i intraaktywny, zdecentrowany, ucieleśniony i materialny. Przyjęcie tej perspektywy otwiera nowe możliwości dla edukacji nieantropocentrycznej, w której praktyki edukacyjne wykraczają poza relacje wyłącznie między ludźmi, obejmując również współdziałanie z bytami pozaludzkimi, rzeczami i środowiskami. Takie ujęcie zmienia sposób rozumienia tego, kim jest podmiot edukacyjny, czym są praktyki edukacyjne i gdzie się one wydarzają.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analizy wskazują, że posthumanistyczny podmiot edukacyjny jest współkonstytuowany przez byty ludzkie i pozaludzkie, co znacząco przekształca tradycyjne role nauczycieli i uczniów. Praktyki edukacyjne stają się przestrzeniami wspólnego stwarzania się i transformacji, wykraczającymi poza klasy szkolne. Podejście to pozwala zrozumieć edukację nieantropocentryczną jako praktykę wspólnych światów. Przybliżone przykłady z praktyki (graficzne asamblaże, warsztaty taneczne) pokazują, że możliwe jest wspólne stwarzanie się i wrażliwość na relacje między różnymi aktorami edukacyjnymi.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: W obliczu globalnych kryzysów ekologicznych, społecznych i politycznych edukacja nieantropocentryczna jawi się nie tylko jako potrzeba, ale jako naturalna odpowiedź na współczesne wyzwania. Przeprowadzone analizy poszerzają dotychczasowe rozumienie edukacji o perspektywę posthumanistyczną, a ich wyniki mogą przyczynić się do modyfikacji programów kształcenia nauczycieli i inspirować projektowanie nowych praktyk edukacyjnych dostosowanych do wyzwań epoki antropocenu.

Education in Times of Polycrisis. Bifurcations, Climatic Antinatalism and New Eco-Pedagogies

2026-03-31T07:18:05+00:00

CEL NAUKOWY: Artykuł analizuje wyzwania pedagogiki w epoce polikryzysu – kumulacji kryzysów ekologicznych, demograficznych i społecznych – oraz wskazuje alternatywne scenariusze edukacyjne w kontekście klimatycznego antynatalizmu i pedagogii posthumanistycznych.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Jak pedagogika może reagować na destabilizację systemu świata i kryzys reprodukcji w (post)antropocenie? Analiza ma charakter teoretyczny i oparta jest na literaturze przedmiotu (Morin, Wallerstein, Haraway, Colebrook, Paulsen, Beier) oraz krytyce feministycznej.

PROCES WYWODU: Wywód zaczyna się od diagnozy polikryzysu i teorii bifurkacji, następnie omówione są koncepcje antynatalizmu klimatycznego i ich krytyka oraz przywołane zostają wybrane pedagogiczne odpowiedzi: rewilding education, „ucieleśnianie Ziemi”, sieciowe uczenie się i „dziwna pedagogika”.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Tradycyjna pedagogika traci uzasadnienie, proponowane alternatywy przesuwają edukację ku praktykom relacyjnym, ucieleśnionym, wielogatunkowym i spekulatywnym, które uczą troski, współodpowiedzialności i życia w niepewności

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Rekomenduje się porzucenie paradygmatu kontroli w pedagogice na rzecz modeli regeneratywnych i adaptacyjnych wzmacniających odporność społeczną w warunkach niestabilności i polikryzysu.

Pluriversity, the Anthropocene and Relations With the Non‑Human Actors of the ‘Spiral of Life’. The Case of Indigenous Universities in the Cauca Region of Colombia

2026-03-31T07:18:22+00:00

CEL NAUKOWY: Cele naukowe dotyczą stosunku pluriwersytetu do antropocenu i pozaludzkich aktorów rzeczywistości oraz jego roli w życiu rdzennych społeczności.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Wybrano metody analizy literatury oraz wywiadów narracyjnych z członkami Misak Universidad oraz Universidad Autónoma Indígena Intercultural.

PROCES WYWODU: Argumentacja pokazuje, jak w omawianych instytucjach urzeczywistniają się koncepcje mozaik epistemologicznych, odczuwania – myślenia z Ziemią, rozumowania sercem, autonomii edukacyjnej, metodologii emancypacyjnych, harmonijnej, moralnej, skoncentrowanej, autonomicznej, zróżnicowanej, rdzennej gospodarki, planu długotrwałego istnienia.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wyniki wskazują, że edukacja w omawianych uczelniach sprzyja wychodzeniu poza antropocentryzm i ku pozaludzkim aktorom otaczającego świata, a tym samym wspiera przetrwanie miejscowych, rdzennych kultur.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Opisane działania edukacyjne zmierzają do rozwoju i zachowania tożsamości społeczności rdzennych, ale mogą również inspirować zachodnie uniwersytety w kwestii edukacji międzykulturowej i ekologicznej.

Aspekty antropocentryczne relacji człowiek–środowisko w perspektywie zrównoważonego rozwoju

2026-03-31T07:18:05+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest identyfikacja aspektów antropocentrycznych relacji człowiek–środowisko z perspektywy zrównoważonego rozwoju.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problemem badawczym są relacje człowieka ze środowiskiem w wymiarze teoretycznym oraz praktycznym. W badaniach wykorzystano metody studiów literaturowych, analizy logicznej i porównawczej danych ze źródeł wtórnych i własnych.

PROCES WYWODU: Proces wywodu obejmuje trzy etapy: analizę problemu relacji człowiek– środowisko w perspektywie ewolucji interpretacji naukowej, rozpoznanie zachowania człowieka wobec środowiska w podejściu do antropocenu, analizę postrzegania problemów ekologicznych z perspektywy zrównoważonego rozwoju.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Procesy antropocentryczne wymagają świadomości ekologicznej społeczeństwa w zakresie postrzegania i korzystania ze środowiska. W ochronie środowiska bardzo ważna jest wiedza, dlatego ogromną rolę do spełnienia ma edukacja i kształtowanie świadomości ekologicznej ludzi, zwłaszcza młodego pokolenia, co będzie mieć wpływ na zachowanie ekologiczne.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: W systemie wartości społeczeństwa zmienia się podejście do środowiska i jego ochrony, czego wyrazem jest rosnąca wrażliwość społeczna na różne rodzaje jego zanieczyszczeń. Współcześnie coraz bardziej uświadamiana jest potrzeba działań ekologicznych w celu ochrony naszej planety. Natomiast „ideologia ekologiczna” prowadzić może do negatywnego wpływu na rozwój społeczno-gospodarczy i poziom życia człowieka. Wymaga to nie tylko świadomości ekologicznej społeczeństwa, ale również wzięcia pod uwagę szerszej perspektywy społeczno-gospodarczej. Dotyczy to globalnego wpływu innych gospodarek niepodlegających restrykcyjnym regulacjom środowiskowym. Społeczną rolą edukacji powinno być budowanie świadomości ekologicznej, aby przyczyniać się do kształtowania wartości, postaw i zachowań w rozwoju obecnego i przyszłego społeczeństwa.

Climate Competence in the Education of Preschool and Early School Teachers

2026-03-31T07:18:39+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest analiza postrzegania przez studentki pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej własnego przygotowania do realizacji edukacji klimatycznej oraz identyfikacja obszarów kształcenia wymagających – w świetle deklaracji badanych – pogłębienia w procesie akademickim.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy dotyczy deklarowanych kompetencji, doświadczeń edukacyjnych oraz potrzeb rozwojowych studentek w zakresie realizacji edukacji klimatycznej w pracy z dziećmi. Badania mają charakter eksploracyjno-przyczynkowy i służą wstępnemu rozpoznaniu zjawiska oraz identyfikacji obszarów wymagających dalszych analiz. Zastosowano metodę pisemnego wywiadu z pytaniami otwartymi. Badaniem objęto 83 studentki w 2024 roku.

PROCES WYWODU: Proces analizy danych oparto na odpowiedziach badanych. Analizowano wypowiedzi studentek dotyczące znaczenia edukacji klimatycznej, poczucia przygotowania do jej realizacji oraz wiedzy, doświadczeń edukacyjnych i potrzeb rozwojowych w tym zakresie.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza odpowiedzi wskazuje, że studentki przypisują edukacji klimatycznej istotne znaczenie oraz deklarują gotowość do podejmowania tej tematyki w przyszłej pracy zawodowej, przy jednoczesnym dostrzeganiu ograniczeń własnego przygotowania merytorycznego i metodycznego oraz potrzeby bardziej uporządkowanego, praktycznego wsparcia w toku studiów.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Wyniki badań wskazują na potrzebę pogłębionej refleksji nad uwzględnianiem edukacji klimatycznej w kształceniu przyszłych nauczycieli. Ustalenia mogą stanowić punkt odniesienia przy projektowaniu programów studiów i działań dydaktycznych przygotowujących studentów do podejmowania tej problematyki w edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej.

Pedagogika zdrowia i szkolna edukacja zdrowotna wobec wyzwań antropocenu

2026-03-31T07:19:06+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest przedstawienie założeń pedagogiki zdrowia jako teoretycznej podstawy edukacji zdrowotnej w zakresie środowiskowych uwarunkowań zdrowia oraz omówienie ramowych założeń programowych szkolnej edukacji zdrowotnej dotyczących zdrowia środowiskowego.

PROBLEMY I METODY BADAWCZE: Problem badawczy zawiera się w pytaniu: Jakie są teoretyczne podstawy praktyki edukacyjnej w zakresie środowiskowych uwarunkowań zdrowia i w jakim stopniu założenia programowe szkolnej edukacji zdrowotnej uwzględniają problematykę dotyczącą zdrowotnych aspektów funkcjonowania człowieka w epoce antropocenu? Zastosowano metodę analizy dokumentów.

PROCES WYWODU: Proces wywodu obejmuje wprowadzenie oraz trzy wyodrębnione zagadnienia, które dotyczą: konsekwencji zdrowotnych zmian środowiskowych, obszarów badań pedagogiki zdrowia ukierunkowanych na problematykę związaną ze środowiskowymi uwarunkowaniami zdrowia oraz ramowych założeń działu programowego Zdrowie środowiskowe zawartego w podstawie programowej przedmiotu edukacja zdrowotna.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Perspektywa teoretyczna pedagogiki zdrowia, w której są akcentowane środowiskowe uwarunkowania zdrowia, stanowi dobrą podbudowę dla praktyki edukacyjnej w obszarze szkolnej edukacji zdrowotnej. Wyczerpujący zakres zagadnień dotyczących zdrowotnych konsekwencji antropocenu zalecanych do realizacji w ramach szkolnej edukacji zdrowotnej jest zawarty w podstawie programowej przedmiotu edukacja zdrowotna w dziale Zdrowie środowiskowe.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Należy rekomendować wprowadzenie obowiązkowej realizacji programu dotyczącego zdrowia środowiskowego na II i III etapie kształcenia ogólnego w polskiej szkole. Przeprowadzone analizy mogą służyć prowadzeniu w pedagogice zdrowia dalszych, pogłębionych badań służących praktyce pedagogicznej w obszarze zdrowia środowiskowego.

Media jako katalizator zielonych kompetencji studentów

2026-03-31T07:19:06+00:00

CEL NAUKOWY: Celem jest zbadanie wpływu różnych typów mediów (informacyjne, społecznościowe, uczelniane) na wiedzę, postawy i działania studentów w kontekście zielonych kompetencji.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy sformułowano w postaci pytania: Jak w opiniach studentów przekaz medialny wpływa na postawy wobec zrównoważonego rozwoju? W pracy zastosowano metodę badań ilościowych oraz analizę statystyczną wyników przeprowadzonego badania.

PROCES WYWODU: Punktem wyjścia jest obraz kryzysu klimatyczno-środowiskowego, zielonej transformacji i zielonych kompetencji z uwzględnieniem roli mediów w ich kształtowaniu. Następnie zaprezentowano wyniki badań własnych i sformułowano wnioski. Na koniec przedstawiono rekomendacje w zakresie dalszych badań i praktycznych rozwiązań.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Z przeprowadzonych analiz i badań wynika, że media nie tylko informują, ale też aktywizują i modelują prośrodowiskowe wzorce zachowań, wpływając pośrednio na rozwój zielonych kompetencji akademickiej młodzieży.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Badanie stanowi wkład w zrozumienie roli mediów w kształtowaniu zielonych kompetencji studentów. W świetle wniosków z badań rekomenduje się: na poziomie uczelni zrewidowanie strategii komunikacji środowiskowej; na poziomie polityki publicznej włączenie rodziny i sieci społecznych do kampanii prośrodowiskowych; opracowanie narzędzia pomiaru rzeczywistego wpływu mediów na zachowania prośrodowiskowe.

Greenwashing in Advertising as an Educational Challenge

2026-03-31T07:18:22+00:00

CEL NAUKOWY: Przedstawienie greenwashingu w reklamie jako sposobu manipulowania odbiorcami, a także jako wyzwania edukacyjnego.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Jakie grzechy greenwashingu popełnili nadawcy spotu reklamowego, zatytułowanego W poszukiwaniu źródeł smaku Almette? Jakie stąd płyną wnioski dla praktyki pedagogicznej? W celu zgłębienia tego zagadnienia zastosowano metodę jakościowej analizy oraz interpretacji treści przedmiotowego komunikatu medialnego pod kątem dokonanych manipulacji wobec odbiorców. Przyjęty sposób badania umożliwia interpretowanie rzeczywistości społecznej w sposób naukowy, a jednocześnie uwzględnia subiektywny stosunek do analizowanej reklamy.

PROCES WYWODU: W pierwszej części wywód uwzględnia genezę greenwashingu i jego typowe mechanizmy, a także dane z raportów badań oraz przepisy wprowadzające ochronę konsumentów przed stosowaniem zielonego kłamstwa. Ukazuje to zagadnienie w odpowiednim kontekście, istotnym dla zrozumienia wagi problemu. W toku dalszej analizy wskazano zabiegi manipulacyjne, zastosowane w tytułowym spocie (tzw. grzechy greenwashingu). Na tej podstawie sformułowano wnioski dla praktyki edukacyjnej.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Dowiedziono dość licznych nadużyć wobec odbiorców analizowanego spotu. Zrelacjonowano je, bazując na kolejnych sekwencjach fabularnych tego komunikatu medialnego oraz na zastosowanych w nim zabiegach formalnych.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Korzystanie z mediów wymaga edukowania społeczeństwa poprzez uczenie ludzi krytycznego podejścia do rozpowszechnianych informacji. Wykorzystanie materiałów faktograficznych podobnych do niniejszego tekstu może przyczyniać się do mniejszej podatności na podobne manipulacje oraz wymuszać na twórcach oraz nadawcach komunikatów medialnych działania niebudzące moralnych wątpliwości.

Antropocentryczne swoistości coworkingu

2026-03-31T07:19:07+00:00

CEL NAUKOWY: Celem naukowym artykułu jest zaprezentowanie wyników badań nad antropocentrycznymi swoistościami coworkingu.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Główny problem badawczy to pytanie o antropocentryczne swoistości coworkingu, w szczególności jakie to są swoistości i na czym one polegają. W badaniu zastosowano etnograficzny model badawczy, a metodami była obserwacja uczestnicząca, wywiad etnograficzny oraz analiza zdjęć i dokumentów zastanych.

PROCES WYWODU: Artykuł rozpoczyna krótki wywód na temat genezy i przyjętego rozumienia antropocenu, po czym następuje charakterystyka coworkingu jako formy organizacyjnej pracy popularnej głównie wśród współczesnych młodych dorosłych. Dalej zaprezentowane są podstawy metodologiczne badań, a główną część stanowi prezentacja wyników dokonana w podziale na pięć antropocentrycznych swoistości coworkingu.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Antropocentryczne swoistości coworkingu to czasowa i przestrzenna elastyczność pracy, oparcie pracy na wynikach, uczenie się w miejscu pracy, emancypacja oraz dobrostan. Coworking stawia człowieka w centrum środowiska pracy, pozwala podporządkować sobie narzędzia i warunki pracy oraz uniezależnić się do otoczenia. Kieruje się on logiką antropocenu i wychodzi naprzeciw potrzebom środowiska młodych dorosłych o antropocentrycznych światopoglądach.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Nie wiadomo, czy dotychczasowe pedagogiczne ustalenia na temat pracy człowieka można odnosić do tak specyficznej i relatywnie nowej jej formy, jaką jest coworking. Dlatego dalsze pedagogiczne ba- dania nad coworkingiem mogą dostarczyć nowych naukowych ustaleń na temat pedagogicznego wymiar antropocenu, ale też na temat od dawna w pedagogice podejmowanych problemów nie- formalnego uczenia się i środowiska pracy.

Formative Dimension of Edward de Bono’s Six Thinking Hats. Pedagogical perspective

2026-03-31T07:18:39+00:00

CEL NAUKOWY: Celem badawczym artykułu jest eksploracja rozumienia znaczenia zastosowania sześciu kapeluszy myślenia Edwarda de Bono w przestrzeni formacji człowieka,

PROBLEM I METODY BADAWCZE: W artykule postawiono następujący problem badawczy: Jak przedstawia się formacyjny wymiar zastosowania metody sześciu kapeluszy de Bono w perspektywie pedagogicznej? Udzielenie odpowiedzi na postawione pytanie badawcze będzie miało miejsce dzięki zastosowaniu metody hermeneutycznej.

PROCES WYWODU: Osiągnięcie celu badawczego wymaga analizy zgromadzonych danych w zakresie: formacji odnoszącej się do integralnego rozwoju i wychowania, myślenia krytycznego i twórczego, stanowiącego podstawę rozumienia myślenia lateralnego w pedagogicznej perspektywie. Następnie zostanie ukazany formacyjny wymiar sześciu kapeluszy de Bono, domagający się kompetentnego ich zastosowania z uwzględnieniem podejścia personalistycznego.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wynikiem prowadzonej analizy hermeneutycznej jest eksploracja rozumienia znaczenia zastosowania metody sześciu kapeluszy myślenia de Bono, nie tylko w behawiorystycznej perspektywie, ale także personalistycznej, eksponującej duchowy pierwiastek w formacji człowieka. Odniesienie się do myślenia krytycznego i twórczego poprowadziło do wydobycia formacyjnego wymiaru omawianej metody, sprzyjającej pogłębieniu świadomości i czujności aksjologicznej.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Zgromadzony materiał badawczy akcentuje wartość stosowania metody sześciu kapeluszy de Bono w przestrzeni formacyjnej sięgającej do integralnego wychowania i rozwoju człowieka, który dociera do centrum własnej niespójności wewnętrznej na drodze osiągania nowej jakości własnej tożsamości. Dlatego też ważne jest sięganie do wspomnianej metody w różnych przestrzeniach edukacji, eksplorując jej powiązanie z formacyjnym kształtowaniem poczucia tożsamości. Takie nowoczesne podejście domaga się dalszych badań w szerokim, interdyscyplinarnym zakresie.

Conditions Relating to the Adoptee for Domestic Adoption in the Light of Polish and Norwegian Law. A Comparative Legal Analysis

2026-03-31T07:18:22+00:00

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest przedstawienie przesłanek adopcji krajowej dotyczących osoby adoptowanego w świetle prawa polskiego i norweskiego na podstawie analizy porównawczej zgromadzonego materiału badawczego.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Wykorzystując metodę teoretyczno-dogmatyczno-prawną oraz metodę analizy (i syntezy) odpowiednich przepisów prawnych, autorka porównuje rozwiązania prawne przyjęte w Polsce i Norwegii, poszukując podobieństw i różnic w kwestii przesłanek adopcji krajowej dotyczących osoby adoptowanego.

PROCES WYWODU: Autorka przedstawia podobieństwa oraz różnice w prawnych regulacjach przesłanek adopcji krajowej dotyczących osoby adoptowanego w prawie krajowym Polski i Norwegii.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza przepisów prawa polskiego i norweskiego określających przesłanki adopcji krajowej dotyczące osoby adoptowanego wskazuje, że pomimo pewnych różnic oba systemy prawne wprowadzają podobne rozwiązania prawne. Zarówno prawo polskie, jak i norweskie wyróżnia 3 podstawowe przesłanki adopcji krajowej dotyczące osoby adoptowanego, którymi są: wyłączny wzgląd na dobra dziecka; wiek adoptowanego oraz zgoda dziecka/ wysłuchanie dziecka/opinia dziecka.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Ze względu na ograniczenia redakcyjne dotyczące objętości artykułu autorka ograniczyła analizę rozwiązań prawnych do kwestii przesłanek adopcji krajowej dotyczących osoby adoptowanego. W dalszej perspektywie autorka zamierza przedstawić analizę prawno-porównawczą obowiązujących w prawie polskim i norweskim przesłanek adopcji krajowej, odnoszących się do osoby/osób adoptujących i innych osób. Autorka pragnie również zbadać przesłanki adopcji międzynarodowej, aby w ten sposób uzyskać pełniejszy obraz prawnych uwarunkowań adopcji w obu krajach.

Natural Law in Relation to Human Life as a Fundamental Value in the Work of a Psychologist

2026-03-31T07:19:07+00:00

CEL NAUKOWY: Celem teoretycznym artykułu jest pokazanie koncepcji prawa naturalnego. Celem praktycznym jest ukazanie znaczenia prawa naturalnego w odniesieniu do życia ludzkiego jako wartości nadrzędnej w pracy zawodowej psychologa.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy można by sformułować w formie pytania: Jakie znaczenie ma postawa psychologa odwołującego się do prawa naturalnego w kontekście poszanowania ludzkiego życia? W pracy zastosowano metodę krytycznej analizy i syntezy literatury przedmiotu z zakresu prawa naturalnego i stanowionego oraz etyki zawodu psychologa.

PROCES WYWODU: Poddano naukowej refleksji koncepcję prawa naturalnego i stanowionego w odniesieniu do podejmowania adekwatnej postawy psychologa w jego konkretnej aktywności w sytuacji ukazania klientowi/pacjentowi wartości ludzkiego życia.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Psycholog ma moralny obowiązek zaprezentowania koncepcji prawa naturalnego i stanowionego w sytuacji podejmowania decyzji pacjenta/klienta odnoszącej się do wartości ludzkiego życia, zwłaszcza w sytuacji ochrony ludzkiego życia od poczęcia do naturalnej śmierci.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: W codziennej pracy psycholog powinien zachować obiektywność w sytuacjach dylematów etycznych pacjentów i klientów. Stąd też ważne jest umiejętne przekazanie informacji o założeniach prawa naturalnego i stanowionego w aspekcie ludzkiego życia. Warto tę problematykę włączyć w obszar kształcenia studentów psychologii, zwłaszcza takich przedmiotów jak: poradnictwo i diagnostyka psychologiczna oraz etyka zawodu psychologa. Zagadnienia te powinny być również włączone do nowej wersji kodeksu etyczno-zawodowego psychologa.