O źródłach autorytetu nauczyciela w perspektywie filozofii polityki
Abstrakt
CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest analiza wybranych źródeł autorytetu nauczyciela ze szczególnym uwzględnieniem perspektywy filozofii polityki.
PROBLEM I METODY BADAWCZE: Podstawowymi problemami badawczymi uczyniono proces zmiany źródeł, z których czerpie swe uzasadnienie autorytet nauczyciela i konsekwencje edukacyjne tej zmiany. Zastosowano metodę hermeneutycznej analizy tekstów.
PROCES WYWODU: Jako punkt wyjścia obrano rozważania Hannah Arendt na temat relacji: autorytet – odpowiedzialność – edukacja. Następnie posłużono się zaproponowanymi przez Chantal Delsol metaforami demiurga i ogrodnika, opisującymi dwa podstawowe rodzaje relacji człowiek – świat. Porównano ze sobą nastawienie charakteryzujące ogrodnika i demiurga. Analizy uzupełniono o rozważania Erica Voegelina na temat politycznej gnozy i trzech klasycznych źródeł autorytetu. Pokazano przykłady i konsekwencje relacji ogrodniczych i demiurgicznych, ze szczególnym uwzględnieniem sfery edukacji.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Zidentyfikowano filozoficzno-kulturowe przyczyny nasilającego się współcześnie rozczarowania edukacją oraz wskazano źródła możliwego optymizmu pedagogicznego.
WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Pokazano, że istotnym źródłem kryzysu autorytetu nauczyciela jest traktowanie edukacji jako działalności wytwórczej (techne). Pełniejsze zrozumienie przyczyn tego kryzysu i związanego z nim rozczarowania edukacją poszerzy samowiedzę pedagogów i pozwoli polepszyć praktykę edukacyjną.
Bibliografia
Arendt, H. (1994). Między czasem minionym a przyszłym. Osiem ćwiczeń z myśli politycznej (M. Godyń i W. Madej, tłum.). Fundacja Aletheia.
Bostrom, N. (2003). The transhumanist FAQ: A general introduction. Version 2.1. World Transhumanist Association. https://nickbostrom.com/views/transhumanist.pdf
Delsol, Ch. (2020a). Nienawiść do świata. Totalitaryzmy i ponowoczesność (M. Chojnacki, tłum.). Instytut Wydawniczy Pax.
Delsol, Ch. (2020b). Czas wyrzeczenia (G. Majcher, tłum.). Państwowy Instytut Wydawniczy.
Delsol, Ch. (2021, 25 kwietnia). Koniec chrześcijańskiego świata (M. Szczurowski, tłum.). Teologia Polityczna. https://teologiapolityczna.pl/koniec-chrzescijanskiego-swiata‑chrzescijanstwa-wyklad-prof-chantal-delsol?
Dobkowska, J., Zielińska, A. i Żytko, M. (2024). Młodzi nauczyciele odchodzą ze szkoły. Raport z diagnozy uwarunkowań odchodzenia z zawodu przez warszawskich nauczycieli o stażu pracy do 5 lat. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Folkierska, A. (2005). Sergiusz Hessen – pedagog odpowiedzialny. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Hobbes, T. (2005). Lewiatan czyli Materia, forma i władza państwa kościelnego i świeckiego (C. Znamierowski,tłum.). Fundacja Aletheia.
Jaspers, K. (1993). Uwagi o wychowaniu (G. Sowiński, tłum.), „Znak”, 45(460), s. 81–90.
Klichowski, M. (2014). Narodziny cyborgizacji. Nowa eugenika, transhumanizm i zmierzch edukacji. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.
Kwaśnica, R. (1994). Wprowadzenie do myślenia o wspomaganiu nauczycieli w rozwoju. Wrocławska Oficyna Nauczycielska.
Voegelin, E. (1998). Gnostyckie ruchy masowe naszych czasów (D. Leszczyński, L. Rasiński, tłum.). Odra, 11, 35–43.
Voegelin, E. (2003). Duchowa i polityczna przyszłość Zachodu (J. Świątek, tłum.). Człowiek w Kulturze,15, 323–348.
Voegelin, E. (2011). Od Oświecenia do rewolucji (Ł. Pawłowski, tłum.). Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Copyright (c) 2025 Horyzonty Wychowania
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
