Autorytet wiedzy królewskiej czy autorytet wiedzy służebnej?

Adam Janas

doi:10.35765/hw.2025.2472.04

Adam Janas Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, Polska http://orcid.org/0000-0002-3284-6620

DOI: https://doi.org/10.35765/hw.2025.2472.04

Słowa kluczowe: wiedza, dialektyka, kształcenie, szkoła, uniwersytet

Abstrakt

CEL NAUKOWY: Ujawnienie idei autorytetu w dwóch perspektywach poznawczych: instrumentalno-technicznej oraz filozoficzno-pedagogicznej, które to perspektywy implikują dwa rodzaje wiedzy: wiedzę służebną dotyczącą biopsychospołecznego samozachowania człowieka oraz wiedzę królewską inicjującą (samo)wychowania człowieka.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Źródła prawomocności wiedzy służebnej oraz wiedzy królewskiej, które wpływają na potencjalnie autorytatywny status każdej z nich. Metodą badawczą, która pozwoli zanalizować i ocenić problematyczność autorytetu wybranych rodzajów wiedzy jest metoda hermeneutyczna, zorientowana na rozpoznawanie horyzontów możliwego sensu zjawisk i procesów dotyczących życia człowieka.

PROCES WYWODU: Na strukturę artykułu składa się odniesienie wiedzy służebnej wobec wiedzy królewskiej w perspektywie rozważań Roberta Kwaśnicy oraz Piotra Nowaka. Przywołana zostanie konstatacja o postępującej technokratyzacji instytucji szkoły oraz Uniwersytetu jako dotychczasowych miejsc epifanii poznawczo-etycznych związanych z wiedzą królewską, na rzecz powszechnej edukacji wyłącznie zawodowej – służebnej.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Uzasadniona jest komplementarność wiedzy służebnej oraz wiedzy królewskiej, jako współistniejących wymiarów samowiedzy pedagogicznej.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Uwzględnianie w praktykach pedagogicznych dialektyki zróżnicowanej ontycznie wiedzy autorytatywnej.

Bibliografia

Ablewicz, K. (1994). Hermeneutyczno-fenomenologiczna perspektywa badań w pedagogice. Uniwersytet Jagielloński.

Albert, K. (1991). O platońskim pojęciu filozofii (J. Drewnowski, tłum.). IFiS PAN.

Albert, K. (2002). Wprowadzenie do filozoficznej mistyki (J. Marzęcki, tłum.). Wydawnictwo Antyk.

Arendt, H. (1994). Między czasem minionym a przyszłym. Osiem ćwiczeń z myśli politycznej (M. Godyń i W. Madej, tłum.). Fundacja Aletheia.

Bartyzel, J. (1994). O sztuce wypasania ludzkich trzód. Wiedza a władza w filozofii politycznej Platona. Sztuka i Filozofia, 8, 209–220. http://www.legitymizm.org/sztuka-wypasania-trzod

Blandzi, S. (2002). Platoński projekt filozofii pierwszej. Wydawnictwo IFiS PAN.

Brague, R. (2022). Umiarkowanie nowoczesny. Czasy nowoczesne albo historia pewnego fałszerstwa (Z. Litwinowicz-Krutnik, tłum.). Redakcja „Teologii Politycznej”.

Buksiński, T. (1997). Dwa rozumy filozofii. W: T. Buksiński (red.), Rozumność i racjonalność (s. 131–202). Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii UAM.

Deneen, P.J. (2021). Dlaczego liberalizm zawiódł? (M.J. Czarnecki, tłum.). Państwowy Instytut Wydawniczy.

Folkierska, A. (1990). Pytanie o pedagogikę. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Godoń, R. (2019). Filozofia edukacji. W: Z. Kwieciński i B. Śliwerski (red.), Pedagogika. Podręcznik akademicki (s. 307–317). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Gómez Dávila N. (2014). Scholia do tekstu implicite, t. 1 (K. Urbanek, tłum.). W: N. Gómez Dávila, Scholia do tekstu implicite (s. 21–318). Instytut Furta Sacra.

Habermas, J. (2015). Racjonalność działania a racjonalność społeczna (A.M. Kaniowski, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Janas, A. (2025). Pytanie o wychowanie. Wydawnictwo von borowiecky.

Jaroszyński, P. (1999). Piękno czy wartość? W: A. Maryniarczyk SDB i M.J. Gondek (red.), Poznanie bytu czy ustalanie sensów? (s. 183–187). Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu.

Majdański, S. (2001–2002). Autorytet – pojęcie i problemy. Refleksje filozoficzno-pragmatyczne. Summarium, 30–31, 207–230.

Kwaśnica, R. (1987). Dwie racjonalności. Od filozofii sensu ku pedagogice ogólnej. Instytut Kształcenia Nauczycieli.

Kwaśnica, R. (2014). Dyskurs edukacyjny po inwazji rozumu instrumentalnego. O potrzebie refleksyjności. Dolnośląska Szkoła Wyższa.

Michałowska, D.A. (2013). Neoliberalizm i jego (nie)etyczne implikacje edukacyjne. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza .

Nowak, P. (2014). Hodowanie troglodytów. Uwagi o szkolnictwie wyższym i kulturze umysłowej człowieka współczesnego. Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego.

Nowak, P. (2016). Puszka z Pandorą. O kulturze, uniwersytetach i etosie pokolenia ’68. Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego.

Platon. (2002). Sofista. Polityk (W. Witwicki, tłum.). Wydawnictwo Antyk.

Platon. (2018). Państwo (W. Witwicki, tłum.). Wydawnictwo Helion-Onepress.

Potulicka, E. (2011). Teoretyczne podstawy neoliberalizmu a jego praktyka. „Przegląd Pedagogiczny”, 1, 234–257.

Rutkowski, J. (2003). Filozofia polityczna arystotelizmu i neoliberalizmu a wychowanie. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Rutkowski, J. (2012). Zmierzch kształcenia? Wybrane implikacje pedagogiczne filozofii Leo Straussa i Erica Voegelina. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Strauss, L. (1998). Sokratejskie pytania. Eseje wybrane (P. Maciejko, tłum.). Fundacja Aletheia.

Strauss, L. (2005). Czym jest edukacja liberalna? (W. Dąbrowski, tłum.). Przegląd Filozoficzny– Nowa Seria, 14(1), 217–223. https://pf.uw.edu.pl/images/NUMERY_PDF/053/PF_2005-R14_1_17_Strauss-L_Czym-jest.pdf

Szkudlarek, T. (2005). „Koniec pracy” czy koniec zatrudnienia? Edukacja wobec presji światowego rynku pracy. W: A. Kargulowa, S.M. Kwiatkowski i T. Szkudlarek (red.), Rynek i kultura neoliberalna a edukacja (s. 13–32). Oficyna Wydawnicza „Impuls”.