Autorytet wiedzy królewskiej czy autorytet wiedzy służebnej?

Adam Janas

doi:10.35765/hw.2025.2472.04

Adam Janas Warsaw University of Life Sciences, Poland http://orcid.org/0000-0002-3284-6620

DOI: https://doi.org/10.35765/hw.2025.2472.04

Keywords: knowledge, dialectics, education, school, university

Abstract

RESEARCH OBJECTIVE: The aim of this article is to expose the concept of authority from two cognitive perspectives: instrumental-technical and philosophical-pedagogical. These perspectives imply two types of knowledge: servile knowledge concerning human biopsychosocial self-preservation and royal knowledge concerning the (self-)education of man.

THE RESEARCH PROBLEM AND METHODS: The research concerns the sources of legitimacy of both servile knowledge and royal knowledge, which influence the potentially authoritative status of each. The research method that will allow for the analysis and assessment of the problematic nature of authority in selected types of knowledge, is the hermeneutic method, oriented towards identifying the horizons of possible meaning of phenomena and processes concerning human life.

THE PROCESS OF ARGUMENTATION: The structure of the article consists the relation of servile knowledge to royal knowledge in the perspective of the considerations of Robert Kwaśnica and Piotr Nowak. There will be conjured up the constatation about the progressive technocratization of the school and university institutions as places of cognitive and ethical epiphanies related to royal knowledge, in favor of universal education that is exclusively vocational and servile .

RESEARCH RESULTS: The complementarity of servile knowledge and royal knowledge is justified as coexisting dimensions of pedagogical self-knowledge.

CONCLUSIONS, RECOMMENDATIONS AND APPLICABLE VALUE OF RESEARCH: The conclusion and recommendation from this study is to incorporate the dialectic of ontologically differentiated authoritative knowledge into pedagogical practices.

References

Ablewicz, K. (1994). Hermeneutyczno-fenomenologiczna perspektywa badań w pedagogice. Uniwersytet Jagielloński.

Albert, K. (1991). O platońskim pojęciu filozofii (J. Drewnowski, tłum.). IFiS PAN.

Albert, K. (2002). Wprowadzenie do filozoficznej mistyki (J. Marzęcki, tłum.). Wydawnictwo Antyk.

Arendt, H. (1994). Między czasem minionym a przyszłym. Osiem ćwiczeń z myśli politycznej (M. Godyń i W. Madej, tłum.). Fundacja Aletheia.

Bartyzel, J. (1994). O sztuce wypasania ludzkich trzód. Wiedza a władza w filozofii politycznej Platona. Sztuka i Filozofia, 8, 209–220. http://www.legitymizm.org/sztuka-wypasania-trzod

Blandzi, S. (2002). Platoński projekt filozofii pierwszej. Wydawnictwo IFiS PAN.

Brague, R. (2022). Umiarkowanie nowoczesny. Czasy nowoczesne albo historia pewnego fałszerstwa (Z. Litwinowicz-Krutnik, tłum.). Redakcja „Teologii Politycznej”.

Buksiński, T. (1997). Dwa rozumy filozofii. W: T. Buksiński (red.), Rozumność i racjonalność (s. 131–202). Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii UAM.

Deneen, P.J. (2021). Dlaczego liberalizm zawiódł? (M.J. Czarnecki, tłum.). Państwowy Instytut Wydawniczy.

Folkierska, A. (1990). Pytanie o pedagogikę. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Godoń, R. (2019). Filozofia edukacji. W: Z. Kwieciński i B. Śliwerski (red.), Pedagogika. Podręcznik akademicki (s. 307–317). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Gómez Dávila N. (2014). Scholia do tekstu implicite, t. 1 (K. Urbanek, tłum.). W: N. Gómez Dávila, Scholia do tekstu implicite (s. 21–318). Instytut Furta Sacra.

Habermas, J. (2015). Racjonalność działania a racjonalność społeczna (A.M. Kaniowski, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Janas, A. (2025). Pytanie o wychowanie. Wydawnictwo von borowiecky.

Jaroszyński, P. (1999). Piękno czy wartość? W: A. Maryniarczyk SDB i M.J. Gondek (red.), Poznanie bytu czy ustalanie sensów? (s. 183–187). Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu.

Majdański, S. (2001–2002). Autorytet – pojęcie i problemy. Refleksje filozoficzno-pragmatyczne. Summarium, 30–31, 207–230.

Kwaśnica, R. (1987). Dwie racjonalności. Od filozofii sensu ku pedagogice ogólnej. Instytut Kształcenia Nauczycieli.

Kwaśnica, R. (2014). Dyskurs edukacyjny po inwazji rozumu instrumentalnego. O potrzebie refleksyjności. Dolnośląska Szkoła Wyższa.

Michałowska, D.A. (2013). Neoliberalizm i jego (nie)etyczne implikacje edukacyjne. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza .

Nowak, P. (2014). Hodowanie troglodytów. Uwagi o szkolnictwie wyższym i kulturze umysłowej człowieka współczesnego. Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego.

Nowak, P. (2016). Puszka z Pandorą. O kulturze, uniwersytetach i etosie pokolenia ’68. Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego.

Platon. (2002). Sofista. Polityk (W. Witwicki, tłum.). Wydawnictwo Antyk.

Platon. (2018). Państwo (W. Witwicki, tłum.). Wydawnictwo Helion-Onepress.

Potulicka, E. (2011). Teoretyczne podstawy neoliberalizmu a jego praktyka. „Przegląd Pedagogiczny”, 1, 234–257.

Rutkowski, J. (2003). Filozofia polityczna arystotelizmu i neoliberalizmu a wychowanie. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Rutkowski, J. (2012). Zmierzch kształcenia? Wybrane implikacje pedagogiczne filozofii Leo Straussa i Erica Voegelina. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Strauss, L. (1998). Sokratejskie pytania. Eseje wybrane (P. Maciejko, tłum.). Fundacja Aletheia.

Strauss, L. (2005). Czym jest edukacja liberalna? (W. Dąbrowski, tłum.). Przegląd Filozoficzny– Nowa Seria, 14(1), 217–223. https://pf.uw.edu.pl/images/NUMERY_PDF/053/PF_2005-R14_1_17_Strauss-L_Czym-jest.pdf

Szkudlarek, T. (2005). „Koniec pracy” czy koniec zatrudnienia? Edukacja wobec presji światowego rynku pracy. W: A. Kargulowa, S.M. Kwiatkowski i T. Szkudlarek (red.), Rynek i kultura neoliberalna a edukacja (s. 13–32). Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

The Authority of Royal Knowledge or Authority of Servile Knowledge?

Abstract

References