Aspekty antropocentryczne relacji człowiek–środowisko w perspektywie zrównoważonego rozwoju
Abstrakt
CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest identyfikacja aspektów antropocentrycznych relacji człowiek–środowisko z perspektywy zrównoważonego rozwoju.
PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problemem badawczym są relacje człowieka ze środowiskiem w wymiarze teoretycznym oraz praktycznym. W badaniach wykorzystano metody studiów literaturowych, analizy logicznej i porównawczej danych ze źródeł wtórnych i własnych.
PROCES WYWODU: Proces wywodu obejmuje trzy etapy: analizę problemu relacji człowiek– środowisko w perspektywie ewolucji interpretacji naukowej, rozpoznanie zachowania człowieka wobec środowiska w podejściu do antropocenu, analizę postrzegania problemów ekologicznych z perspektywy zrównoważonego rozwoju.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Procesy antropocentryczne wymagają świadomości ekologicznej społeczeństwa w zakresie postrzegania i korzystania ze środowiska. W ochronie środowiska bardzo ważna jest wiedza, dlatego ogromną rolę do spełnienia ma edukacja i kształtowanie świadomości ekologicznej ludzi, zwłaszcza młodego pokolenia, co będzie mieć wpływ na zachowanie ekologiczne.
WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: W systemie wartości społeczeństwa zmienia się podejście do środowiska i jego ochrony, czego wyrazem jest rosnąca wrażliwość społeczna na różne rodzaje jego zanieczyszczeń. Współcześnie coraz bardziej uświadamiana jest potrzeba działań ekologicznych w celu ochrony naszej planety. Natomiast „ideologia ekologiczna” prowadzić może do negatywnego wpływu na rozwój społeczno-gospodarczy i poziom życia człowieka. Wymaga to nie tylko świadomości ekologicznej społeczeństwa, ale również wzięcia pod uwagę szerszej perspektywy społeczno-gospodarczej. Dotyczy to globalnego wpływu innych gospodarek niepodlegających restrykcyjnym regulacjom środowiskowym. Społeczną rolą edukacji powinno być budowanie świadomości ekologicznej, aby przyczyniać się do kształtowania wartości, postaw i zachowań w rozwoju obecnego i przyszłego społeczeństwa.
Bibliografia
Adamczyk, J. (2001). Koncepcja zrównoważonego rozwoju w zarządzaniu przedsiębiorstwem. Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie.
Adamczyk, J. i Adamczyk-Kowalczuk, M. (2022). What do they feel, do, and expect? The young generation’s perception of environmental problems and sustainable development goals in the context of quality of life. Sustainability, 14(23), 15551. https://doi.org/10.3390/su142315551
Akerlof, G.A. i Shiller, R.J. (2021). Złowić frajera. Ekonomia, manipulacja i oszustwa (Z. Matkowski, tłum.). Polskie Towarzystwo Ekonomiczne.
Berger, R. (2011). Green growth, green profit: How green transformation boosts business. Palgrave Macmillan.
Bińczyk, E. (2017). Dyskursy antropocenu a marazm środowiskowy początków XXI wieku. Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej Organizacja i Zarządzanie, 112, 50–51.
Brown, R.L. (1982). Jutro może być za późno (L. Biegański, tłum.). Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.
Ciborowski, A. (1981). Polityka kształtowania środowiska. Wybrane elementy. Wiedza Powszechna.
Crutzen, P.J. i Stoermer, E.F. (2000). The Anthropocene. IGBP Newsletter, 41, 17–18.
Enerad.pl (2025, 14 stycznia). Eurostat: Emisje CO2 w UE spadły o 18% w stosunku do 2013 roku. https://enerad.pl/eurostat-emisje-co2-w-ue-spadly-o-18-w-stosunku-do-2013-roku/
Fleszar, M. (1972). Zanieczyszczanie i ochrona środowiska naturalnego w świecie. Polski Instytut Spraw Międzynarodowych.
Gifford, R., Steg, L. i Reser, J.P. (2011). Environmental psychology. W: P. Martin, F. Cheung, M. Kyrios, L. Littlefield, M. Knowles, B. Overmier i J.P. Prieto (red.), IAAP handbook of applied psychology (s. 440–470). Wiley Blackwell.
Hurwicz, L. (2008). But who will guard the guardians? American Economic Review, 98(3), 577–585.
Jan Paweł II (1995). Laborem exercens. Wydawnictwo Księgarni Archidiecezjalnej.
Johansson, A. (1997). Czysta technologia, środowisko, technika, przyszłość (A. Doniec, tłum.). Wydawnictwo Naukowo-Techniczne.
Kamiński, W. i Tomczak, E. (2010). Globalne ocieplenie – natura czy działalność człowieka? Inżynieria i Aparatura Chemiczna, 49(1), 55–56.
Kolenda, Z. (2008). Zmiany klimatu – apokalipsa vs zdrowy rozsądek. Chemik, 61(11), 607–614.
Komitet Nauk Geologicznych PAN (2019). Stanowisko Komitetu Nauk Geologicznych PAN w debacie klimatycznej. https://www.kngpan.agh.edu.pl/wp-content/uploads/Stanowisko-KNG_klimat_2019.pdf
Ledwoń, K. (1998). Ekologiczne podstawy kształtowania technosfery. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Meadows, D.H., Meadows, D.L. i Randers, J. (1995). Przekraczanie granic. Globalne załamanie czy bezpieczna przyszłość? (Z. Dobrska, tłum.). Centrum Uniwersalizmu przy Uniwersytecie Warszawskim, Polskie Towarzystwo Współpracy z Klubem Rzymskim.
Nordhaus, W. (2013). The climate casino: Risk, uncertainty, and economics for a warming world. Yale University Press.
Obłąkowska, K.A. (2024). Polacy o Europejskim Zielonym Ładzie i przyszłości Rzeczypospolitej Polskiej. W: A. Bartoszewicz (red.), Drapieżny zielony (nie) ład (s. 28–49). NSZZ „Solidarność”& Tysol. https://preczzzielonymladem.pl/wp-content/uploads/2024/10/Zielony_Lad_07A_online.pdf
Pyłka-Gutkowska, E. (1996). Ekologia z ochroną środowiska. Przewodnik. Wydawnictwo „Oświata”.
Radecki, W. (1995). Wykroczenia i przestępstwa przeciwko środowisku. Przewodnik po przepisach. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Realizacja celów zrównoważonego rozwoju w Polsce. Raport 2018. (2018). http://unic.un.org.pl/files/259/Polska_VNR_20180615.pdf
Rogall, H. (2010). Ekonomia zrównoważonego rozwoju. Teoria i praktyka (J. Gilewicz, tłum.). Wydawnictwo Zysk i S-ka.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1119 z dnia 30 czerwca 2021 r. w sprawie ustanowienia ram na potrzeby osiągnięcia neutralności klimatycznej i zmiany rozporządzeń (WE) nr 401/2009 i (UE) 2018/1999 (Europejskie prawo o klimacie). (2021). Dz. U. L 243 z 9.7.2021. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX:32021R1119
Światowa Komisja ds. Środowiska i Rozwoju. (1991). Nasza wspólna przyszłość. Raport Światowej Komisji do Spraw Środowiska i Rozwoju (U. Grzelońska i E. Kolanowska, tłum.). Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. (2021). Dz. U. z 2021 r., nr 62, poz. 627. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20010620627
U’Thant, S. (1969). Człowiek i jego środowisko. Raport Sekretarza Generalnego ONZ z dnia 26 maja 1969 roku. Biuletyn Polskiego Komitetu ds. UNESCO, 1, 7.
vanLoon, G.W. i Duffy, S.J. (2018). Environmental chemistry: A global perspective. Oxford University Press.
Winpenny, J.T. (1995). Wartość środowiska. Metody wyceny ekonomicznej (K. Kafel i I. Szymaniak, tłum.). Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.
Woś, A. (1995). Ekonomika odnawialnych zasobów naturalnych. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Copyright (c) 2025 Horyzonty Wychowania
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
