Osoba jako wzór. Refleksja filozoficzno-pedagogiczna w świetle antropologii filozoficznej Karola Wojtyły

Mariola Teresa Kozubek; Pavol   Dancák

doi:10.35765/hw.2025.2472.06

Mariola Teresa Kozubek University of Silesia in Katowice, Poland https://orcid.org/0000-0002-1377-3657
Pavol Dancák University of Prešov, Slovakia https://orcid.org/0000-0002-8067-5651

DOI: https://doi.org/10.35765/hw.2025.2472.06

Keywords: Wojtyła, person, role model, pedagogy, personalism

Abstract

RESEARCH OBJECTIVE: In this article, the reflection on the significance of the person as a role model in education, was undertaken, indicating that it is a fundamental issue, often marginalized in contemporary pedagogy. The aim is to show how Karol Wojtyła’s personalist concept of the human person can serve as a foundation for rethinking the role of example and witness in education.

THE RESEARCH PROBLEM AND METHODS: The article deals with the meaning of the person as a model in the educational process and the potential of Wojtyła’s concept as an inspiration for contemporary educational theories and practices. The methods applied for the research include the analysis and interpretation of philosophical texts, comparative and synthetic methods, and hermeneutics.

THE PROCESS OF ARGUMENTATION: The first part of the article discusses classical and personalist foundations for understanding the person as a moral and educational role model, with references to the selected concepts in contemporary philosophy of education. Then, the philosophical foundations of Karol Wojtyła’s anthropology are presented. Also, the pedagogical implications of this concept are depicted, especially the importance of personal example and witness meaning in the educational process.

RESEARCH RESULTS: The analysis demonstrates that Wojtyła’s concept of the person as a free being, capable of action and responsibility, opens the way to an integrated understanding of education as a process of participation. This concept also allows overcoming reductionist pedagogical approaches based on technocratic models of education.

CONCLUSIONS, RECOMMENDATIONS AND APPLICABLE VALUE OF RESEARCH: The analysis of Karol Wojtyła’s philosophy indicates that the person as a model grounded in participation may serve as a foundation for contemporary pedagogical reflection in the face of the crisis of authority and the relativization of values. The article opens a perspective for further research on the personalist approach to education.

References

Aguas, J.J. (2009). Karol Wojtyla: On person and subjectivity. Ad Veritatem, 8(2): 413–453. https://www.academia.edu/8682582/Karol_Wojtyła_On_Person

Alvarez, V.J. i Borer, V.L. (2023). Breaking in the black box of pedagogical authority: Combined analysis of video and thinkaloud protocols. Teaching and Teacher Education, 134, 104310. https://doi.org/10.1016/j.tate.2023.104310

AntasJaszczuk, A. (2022). Kryzys autorytetu nauczyciela – konsekwencje i wyzwania wobec edukacji dla zrównoważonego rozwoju. Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Paedagogia-Psychologia (Sectio J), 35(2), 125–138. https://doi.org/10.17951/j.2022.35.2.125-138

Arystoteles. (2007). Etyka nikomachejska (D. Gromska, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Biela, A., Kornas-Biela, D., Kozubek, M.T. i Wuwer, A. (2021). St. John Paul II and solidarity: From personal experience to testimony of service. W: J.A. Blanco (red.), Service-learning pedagogy and the teachings of the Catholic Church (s. 23–48). CLAYSS–PORTICUS.

Buber, M. (1992). Ja i Ty (J. Doktór, tłum.). Instytut Wydawniczy PAX.

Buttiglione, R. (1996). Myśl Karola Wojtyły (J. Merecki, tłum.). Towarzystwo Naukowe KUL.

Collacchioni, L. (2011). Costruire una professionalità docente riflessiva e eticamente fondata. Dalla didattica delle emozioni alla pedagogia della differenza. Supplemento. Formazione & Insegnamento, 9(3), 209–215. https://doi.org/10.7346/-fei-IX-04-11_19

Dziaczkowska, L. (2012). Osoba i czyn wychowawcy. Filozofia Karola Wojtyły jako źródło inspiracji dla pedagogów. W: A. Szudry-Barszcz i S. Sztobryn (red.), Filozofia wychowania w praktyce pedagogicznej (s. 117–142). Wydawnictwo KUL.

Ecler-Nocoń, B., Kozubek, M.T. i Cinque, M. (2024). Service-Learning in the context of Karol Wojtyła’s theory of participation. Multidisciplinary Journal of School Education, 13, 1. https://doi.org/10.35765/mjse.2024.1325.03

Freire, P. (2010). Pedagogika uciśnionych (M. Gadomski, tłum.). Wydawnictwo NARPA.

Kant, I. (2009). Uzasadnienie metafizyki moralności (M.W. Zieliński, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kolasa, D. (2021). Nauczyciel jako mentor, tutor i autorytet, czyli o (po)wadze roli zawodowej nauczyciela. W: E. Flis-Czerniak i B. Jarosz (red.), Nauczyciel – mistrz, sybaryta czy frustrat? Rozważania humanistów (s. 15–27). Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Komensky, J.A. (1914). Labirynt świata i raj serca (J. Pindór, tłum.). Ewangelickie Towarzystwo.

Komeński, J.A. (1956). Wielka dydaktyka (K. Remerowa, tłum.). Zakład im. Ossolińskich – Wydawnictwo PAN.

Kubiak-Szymborska, E. (2006). Teleologiczny wymiar wychowania: o celach wychowania, autorytetach, ideałach i wzorach osobowych. W: E. Kubiak-Szymborska i D. Zając, Podstawowe problemy teorii wychowania. Konteksty współczesnych przemian (s. 188–208). Wydawnictwo Wers.

Mariański, J. (2023). Osoba ludzka w społeczeństwie. Z nauczania społeczno-moralnego Jana Pawła II. Akademia Nauk Społecznych i Medycznych w Lublinie.

Mazurek, M. (2014). Kryzys autorytetów a społeczeństwo konsumpcyjne. W: J. Zimny (red.), Autorytet: wczoraj dziś i jutro (s. 245–261). Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II.

Misik, M. (2010). Rola autorytetu w kształtowaniu sprawności intelektualnych i moralnych. W: M. Rembierz i S. Cader (red.), Rozum i wiara. Intelektualne i duchowe dziedzictwo Jana Kantego (s. 159–166). Wydawnictwa Naukowe „Beskidzki Instytut Nauk o Człowieku”.

Morin, E. (2001). I sette saperi necessari all’educazione del futuro. Raffaello Cortina Editore.

Morin, E. (2015). Insegnare a vivere: Manifesto per cambiare l’educazione. Raffaello Cortina Editore.

Mounier, E. (1964). Wprowadzenie do egzystencjalizmów (E. Krasnowolska, tłum.). Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”.

Moyano Grávalos, C. (2022). The crisis of teachers’ authority in the classroom. International Journal of Arts Humanities and Social Sciences Studies, 7(2). https://www.ijahss.com/Paper/07022022/1179451585.pdf

Nussbaum, M. (2010). Not for profit: Why democracy needs the humanities. Princeton University Press.

Olbrycht, K. (2007). O roli przykładu, wzoru, autorytetu i mistrza w wychowaniu osobowym. Wydawnictwo Adam Marszałek.

Platon. (1992). Obrona Sokratesa (W. Witwicki, tłum.). W: Platon, Uczta. Eutyfron. Obrona Sokratesa. Kriton. Fedon (s. 245–303). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Podsiad, A. (2001). Wzór osobowy. W: A. Podsiad, Słownik terminów i pojęć filozoficznych (s. 950). Instytut Wydawniczy Pax.

Rosati, A. (2018). L’educatore, maestro di virtù cordiali. QTimes-Journal of Education. Technology and Social Studies, 10(1), 1–10.

Rembierz, M. (2014). Polskie doświadczenie wielokulturowości w interpretacji Jana Pawła II jako inspiracja dla edukacji międzykulturowej. Edukacja Międzykulturowa, 3(1), 57–94.

Rembierz, M. (2024). O rozumieniu i roli wartości w teorii i praktyce wychowania. W: P. Magier (red.), Młodzież wobec wartości (s. 153–192). Instytut Badań Edukacyjnych.

Scheler, M. (1987). Stanowisko człowieka w kosmosie (A. Węgrzecki, tłum.). W: M. Scheler, Pisma z antropologii filozoficznej i teorii wiedzy (s. 43–149). Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Scheler, M. (2004). Wolność, miłość, świętość (G. Sowinski, tłum.). Znak.

Tomasz z Akwinu. (2020). Summa teologii. II-II, q. 47–74 (P. Bełch, tłum.). Wydawnictwo W drodze.

Wojtyła, K. (1982). Miłość i odpowiedzialność. Towarzystwo Naukowe KUL.

Wojtyła, K. (1994a). Osoba i czyn. W: K. Wojtyła, Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne (s. 51–335). Towarzystwo Naukowe KUL.

Wojtyła, K. (1994b). Osoba: podmiot i wspólnota. W: K. Wojtyła, Osoba i czyn oraz inne studia antropologiczne (s. 371–414). Towarzystwo Naukowe KUL.

Wojtyła K. (1994c). Podmiotowość i „to, co nieredukowalne” w człowieku. W: K. Wojtyła, Osoba oraz inne studia antropologiczne (s. 433–444). Towarzystwo Naukowe KUL.

The Person as a Role Model. A Philosophical and Pedagogical Reflection in the Light of Karol Wojtyła’s Philosophical Anthropology

Abstract

References