Wolontariat jako aktywna forma adaptacji do starości i strategia radzenia sobie z samotnością
Abstract
Celem poznawczym niniejszego artykułu jest opis wolontariatu jako aktywnej formy adaptacji do starości i strategii radzenia sobie z samotnością w tym okresie życia człowieka. Celem praktycznym niniejszego opracowania jest natomiast określenie wskazań w projektowaniu systemu wspierania wolontariatu osób starszych. W percepcji ogółu społeczeństwa starość jest bilansem życia, syntezą i wykładnikiem ludzkich uzdolnień i dokonań oraz rozrachunkiem z przeszłością. Często prowadzi do pogorszenia się pozycji w rodzinie oraz środowisku lokalnym, a w związku z tym do zmiany publicznego i prywatnego „ja”. Przede wszystkim jest jednak okresem nagromadzenia się czynników zwiększających ryzyko przeżywania przewlekłych schorzeń, doświadczania śmierci przyjaciół czy współmałżonka oraz samotności i osamotnienia. W perspektywie pedagogicznej osoby starsze mogą i powinny stanowić istotne ogniwo kapitału społecznego. Osiągnięcie tego zadania jest możliwe dzięki wdrażaniu strategii edukacji do aktywnej starości, w których za podstawę adaptacji do tego okresu uznaje się tak zwaną selektywną optymalizację sprawności funkcji psychicznych, fizycznych i społecznych, czyli podtrzymywanie poprzez stymulację tych funkcji, które ulegają stopniowej deterioracji. Przykładem takich w pełni synergicznych działań jest aktywność prospołeczna określona mianem wolontariatu. Na tle dokonanej w artykule analizy literatury oraz dostępnych badań dostrzegać w niej będziemy element systemu wsparcia społecznego oraz optymalną formę adaptacji do starości, która poradzi sobie także z samotnością.
References
Arczewska M., Całek G., Gliwicka E., Pazderski F., Rustecki W., Bobek K., Długofalowa polityka rozwoju wolontariatu w Polsce, Warszawa, czerwiec 2011, <http://erw2011.gov.pl/static/upload/dugofalowa-polityka_300811_fin.pdf > (dostęp: 10.04.2013).
Art. 2 pkt. 3 Ustawy z dnia 24 kwietnia 2003r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz. U. z 2003r. nr 96 poz. 873 z późn. zm.).
Badanie European Social Survey z 2008r., <http://www.europeansocialsurvey.org> (dostęp: 20.03.2012).
Bilińska-Suchanek E., Opór wobec szkoły. Dorastanie w perspektywie paradygmatu oporu, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2003.
Czerkacz M., Wolontariat jako forma aktywizacji osób w wieku emerytalnym, w: Kultura grup mniejszościowych i marginalizowanych, red. L. Dyczewski, Wydawnictwo KUL, Lublin 2005.
De Jong Gierveld J., Havens B., Cross-national Comparisons of Social Isolation and Loneliness: Introduction and Overview, “Cananadian Journal on Aging” (2004), 23(2), s. 109-113.
Dzięgielewska M., Wolontariat ludzi starszych (na przykładzie wolontariuszy w rejonie łódzkim), w: Starzenie się a satysfakcja z życia, red. S. Steuden, M. Marczuk, Wydawnictwo KUL, Lublin 2006.
European Commission, Eurobarometer, Aktywne starzenie się, <http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_378_fact_pl_pl.pdf> (dostępu: 01.03.2013).
Główny Urząd Statystyczny, Prognoza ludności na lata 2008-2035, Główny Urząd Statystyczny, Departament Badań Demograficznych, Warszawa 2009.
Gumkowska M., Herbst J., Podstawowe fakty o organizacjach pozarządowych. Raport z badania 2008, Stowarzyszenie Klon/Jawor, Warszawa 2009.
Hipsz N., Potencjał społecznikowski i zaangażowanie Polaków w wolontariat, komunikat z badań CBOS, Fundacja Centrum Badania Opinii Społecznej, luty 2012.
Janowski A., Uczeń w teatrze życia szkolnego, WSiP, Warszawa 1989.
Jordan P., Ochman M., Jak pracować z wolontariuszami, BORIS, Warszawa 1997.
Juszczak K., Aktywność szansą na lepszą starość, w: Życie w starości, red. B. Bugajska, ZAPOL, Szczecin 2007.
Jylhä M., Jokela J., Individual experiences as cultural: A cross-cultural study on loneliness among the elderly, „Ageing Soc” 1990, 10(2), s. 295-315.
Kawula S., Człowiek w relacjach socjopedagogicznych, Wydawnictwo Żak, Toruń 1999.
Kawula S., Pedagogika społeczna: dokonania, aktualność, perspektywy, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2005.
Komisja Europejska, Third Demography Report: population is becoming older and more diverse, 2011 r., <http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-11-209_en.htm> (dostęp: 20.03.2013).
Konieczna-Woźniak R., Adaptacja do starości w czasach promujących młodość, w: Adaptacja w przebiegu życia jednostki, red. R. Michalak, Wyższa Szkoła Zawodowa „Kadry dla Europy”, Poznań 2010.
Kopaliński S., Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000.
Kowalczuk K., Rola dziadków w naszym życiu, komunikat CBOS, styczeń 2012.
Leksykon gerontologii, red. A.A. Zych, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2007.
Makara-Studzińska M., Zaborska A., Samotność wśród osób starszych. Porównanie międzykulturowe, „Zdrowie Publiczne” 2006, 116(4), s. 619-622.
Makowski G., Młody, bogaty, wykształcony, religijny – mit polskiego wolontariusza, komunikat CBOS, maj 2011.
McGraw J., Samotność a K. Dąbrowskiego teoria dezintegracji pozytywnej – perspektywa interdyscyplinarna, w: Człowiek w sytuacji trudnej, red. B. Hołyst, PTHP, Warszawa 1991.
Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji, Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności. Długookresowa Strategia Rozwoju Kraju, Warszawa 2012.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego, Warszawa, listopad 2011, <http://ks.mkidn.gov.pl/pages/strona-glowna/strategia-rozwoju-kapitalu-spolecznego.php> (dostęp: 21.04.2012).
Mudyń K., Weiss A., Satysfakcja z życia u osób w wieku senioralnym a orientacje życiowe i deklarowane wartości, <http://www.uj.edu.pl/documents/1749407/959bdbfb-9940-4072-b8f2-663dd2087168> (dostęp: 11.03.2013).
Murawska E., Opór wobec przemijania. Kreatywność w okresie spełnienia, w: Kreatywność oporu w edukacji, red. E. Bilińska-Suchanek, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2009.
Nowakowski K., Użyteczność koncepcji alienacji Ericha Fromma w kontekście analizy społeczeństwa współczesnego, „Horyzonty Wychowania” 11/2012 (21), s. 215-224.
Olczyk A., Miejsce i rola ludzi starych w społeczeństwie, „Ateneum Kapłańskie. Pełnia życia w starości?” 157 (2011), z. 1(614), s. 34-37.
Olubiński A., Humanistyczno-edukacyjne wartości wolontariatu w przygotowaniu do pracy socjalnej, w: Wolontariat w obszarze humanistycznych wyzwań opiekuńczych, red. B. Kromolicka, Wydawnictwo Edukacyjne "Akapit", Toruń 2005.
Parlament Europejski, Eurobarometer, Wolontariat i solidarność międzypokoleniowa. Sprawozdanie, październik 2011 r., <http://www.europarl.europa.eu/pdf/eurobarometre/2011/juillet/04_07/rapport_%20eb75_2_%20benevolat_pl> (dostęp: 11.02.2013).
Pazderski F., Sobiesiak-Penszko P., Wolontariat osób dojrzałych w Polsce. Ekspertyza dla Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, Warszawa, czerwiec 2012, <http://www.dobrywolontariat.pl/uploads/Wolontariat_osob_dojrzalych-ekspertyzawww.pdf> (dostęp: 02.03.2013).
Piekarski G., Wolontariat jako transformatywny opór społeczny. Zobowiązania wolontarystyczne jako transformatywny opór wobec własnych słabości w społeczeństwie dysfunkcyjnym, w: Kreatywność oporu w edukacji, red. E. Bilińska-Suchanek, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2009.
Rymsza M., Niestarzejący się sektor w starzejącym się społeczeństwie, „Trzeci Sektor” nr 25/2011, s. 5.
Sigelman C.K., Rider E.A., Life-Span Human Development, Wadsworth, Belmont 2012.
Słownik filozofii, red. A. Ajdukiewicz, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 2004.
Sobiesiak P., Ukryty potencjał? Sektor pozarządowy w starzejącej się Polsce, w: Publiczna troska, prywatna opieka. Społeczności lokalne wobec osób starszych, red. M. Racław, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2011.
Sobiesiak P., Zalewska J., Między wstydem a towarzyskością. Modele uczestnictwa społecznego osób starszych, w: Publiczna troska, prywatna opieka. Społeczności lokalne wobec osób starszych, red. M. Racław, Instytut Spraw Publicznych, Warszawa 2011.
Sowiński A.J., W poszukiwaniu ideału osobowości wolontariusza, w: Wolontariat w obszarze humanistycznych wyzwań opiekuńczych, red. B. Kromolicka, Wydawnictwo Edukacyjne „Akapit” Toruń 2005.
Straś-Romanowska M., Późna dorosłość. Wiek starzenia się, w: Psychologia rozwoju człowieka, t. 2, Charakterystyka okresów życia człowieka, red. B. Harwas-Napierała, J. Trempała, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.
Stowarzyszenie Klon/Jawor, Wolontariat, filantropia, 1% 2010, Warszawa 2010.
Szatur-Jaworska B., Błędowski P., Dzięgielska M., Podstawy gerontologii społecznej, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR, Warszawa 2006.
Sztuka J., Formacja do starości, „Ateneum kapłańskie. Pełnia życia w starości” 157 (2011), z. 1(614), s. 42.
Sztuka J., Wolontariat jako szansa uspołecznienia współczesnej młodzieży, w: (Bez)radność wychowania…?, red. Z. Marek, M. Madej-Babula, Wydawnictwo WAM, Kraków 2007.
Szukalski P., Proces starzenia się ludności a sprawiedliwość i równość międzypokoleniowa, w: Proces starzenia się ludności: potrzeby i wyzwania, red. J.T. Kowaleski, P. Szukalski, Wydawnictwo Biblioteka, Łódź 2002.
Szczepański J., Sprawy ludzkie, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 1984.
Szymańska J., Bierność-samotność. Wzajemne odniesienia, w: Bierność społeczna. Studia interdyscyplinarne, red. A. Keplinger, Eneteia Wydawnictwo Psychologii i Kultury, Warszawa 2008.
The Gallup Organization, Youth on the move, „Flash Eurobarometer” (2011) 319a, s. 19.
TNS OBOP, Raport ECCO – Charytatywność Polaków 2010, maj 2010, <http://assets.wwfpl.panda.org/downloads/ecco_raport_charytatywnosc_polakow_2010.pdf> (dostęp: 22.03.2012).
Trempała J., Koncepcje rozwoju człowieka, w: Psychologia podręcznik akademicki, red. J. Strelau, t. 1, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2000.
Wądołowska K., Obraz typowego Polaka w starszym wieku, komunikat CBOS, styczeń 2010.
Witkowski L., Rozwój i tożsamość w cyklu życia. Studium koncepcji Erika H. Eriksona, Wydawnictwo Wit-Graf, Toruń 2000.
Copyright (c) 2016 HORIZONS OF EDUCATION
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nc-nd/4.0/88x31.png)
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Authors who publish in this journal agree to the following terms:
- Authors retain the copyright to their work while granting the journal the right of first publication. The work will be simultaneously licensed under a CC BY-ND license, which permits others to share the work with proper credit given to the author and the original publication in this journal.
- Authors may enter into additional, non-exclusive agreements for the distribution of the published version of the work (e.g., posting it in an institutional repository or publishing it in another journal), provided that the original publication in this journal is acknowledged.
We allow and encourage authors to share their work online (e.g., in institutional repositories or on personal websites) both before and during the submission process, as this can foster beneficial exchanges and lead to earlier and increased citations of the published work. (See The Effect of Open Access). We recommend using any of the following academic networking platforms: