"Przegląd Powszechny" on the school system after Polish independence
Abstrakt
CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest przedstawienie poglądów autorów wpływowego czasopisma społeczno‑religijnego „Przegląd Powszechny” na temat założeń systemu oświaty po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 r.
PROBLEM I METODY BADAWCZE: W 1918 r. Rzeczpospolita Polska musiała stworzyć od początku swój system oświaty. W dyskusje nad jej modelem włączył się wydawany przez krakowskich jezuitów miesięcznik „Przegląd Powszechny”. W związku z tym pojawiają się pytania: Co autorzy periodyku pisali na temat propozycji reform edukacyjnych? Jak je oceniali? Na jakie szczegółowe kwestie zwracali uwagę? W analizie zawartości czasopisma użyto metody historycznej w badaniach edukacyjnych.
PROCES WYWODU: Autor poddał analizie zawartość miesięcznika od zeszytów z jesieni 1918 r. aż do wiosny 1921 r., czyli momentu uchwalenia konstytucji marcowej, w której sformułowano podstawowe zasady systemu edukacji w Polsce. W artykule zaprezentowano też reakcje „Przeglądu Powszechnego” na wydarzenia polityczne z tego okresu, ważne dla polskiej szkoły.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Autorzy publikujący w „Przeglądzie Powszechnym” reagowali ad hoc na projekty reform polskiej edukacji. Czynili to w sposób klarowny, bezkompromisowy i krytyczny wobec niektórych propozycji formułowanych przez władze oświatowe. Skoncentrowali się przede wszystkim na postulacie utworzenia szkoły wyznaniowej, jak również na krytyce monopolu państwa w kwestiach edukacji.
WNIOSKI, INNOWACJE, REKOMENDACJE: Z badań wynika, iż niektóre zmiany oświatowe wprowadzane w Polsce przed stu laty były przejawem większego zaufania państwa do swych obywateli niż obecnie: obowiązek szkolny mógł być swobodnie realizowany przez nauczanie domowe, szkoły niepubliczne nie podlegały obowiązkowej kontroli ze strony państwa, kształcenie nauczycieli mogło być prowadzone przez prywatne instytucje według ich własnych programów, rodzice mieli decydujący głos w sprawach wychowania swoich dzieci.
Bibliografia
(1921) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Dziennik Ustaw, N. 44, 267, 633-658.
(1937) Krotoszyński Orędownik Powiatowy, 15.
(2001) The 1917 or Pio-Benedictine Code of Canon Low. San Francisco: Ignatius Press.
Aristotle (2000) Nicomachean Ethics. Cambridge: Cambridge University Press.
Dorosz, K. (2015) Apostolat intelektualny na przykładzie „Przeglądu Powszechnego”. Studia Bobolanum 1, 91-102.
Elter, E. (1920) Kilka słów o sejmowym projekcie konstytucji. Przegląd Powszechny 147-148, 216-228.
Górka, L. (2003) O. Jan Urban TJ – Prorok i teolog dialogu. In K. Kluza, S.C. Napiórkowski, K. Pek (ed.) Więksi i mniejsi prorocy Europy Środkowo-Wschodniej XX wieku. Lublin: KUL.
Krotoski, K. (1919) Kultura i lojalność obywatelska, jako przedmiot wychowania młodzieży. Przegląd powszechny, 141-142, 321-330.
Michalski, G. (2013) Dyskusje o szkolnictwie polskim okresu między wojennego na łamach jezuickiego „Przeglądu Powszechnego” w latach 1918-1939. In I. Michalska, G. Michalski Adenda do dziejów oświaty. Z badań nad prasą Drugiej Rzeczypospolitej. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Moskala, R. (1920) Przegląd piśmiennictwa. Przegląd Powszechny, 145-146, 297-301.
Paciorkiewicz, M. (1919) Niezgoda domowa w dziejach i psychice narodu polskiego. Przegląd powszechny, 141-142, 175-189.
Sokołowski, E. (1919) Szkoła a głód jako problem społeczno-państwowy. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej.
Stańczyk, P. (2016) Wykształcenie ludności II Rzeczypospolitej w świetle badań GUS. Społeczeństwo i ekonomia, 1, 7-26.
Topij-Stempińska, B. (2015) Dyskurs o rodzinie na łamach „Przeglądu Powszechnego” w II RP. Wychowanie w Rodzinie, 12, 139-154.
Urban, J. (1919a) O szkołę katolicką. Przegląd Powszechny, 141-142, 81-91.
Urban, J. (1919b) Z dziedziny polskiego prawodawstwa. Przegląd Powszechny, 141-142, 237-240.
Urban, J. (1919c) Pierwszy sejm wolnej Polski. Przegląd Powszechny, 141-142, 161-164.
Urban, J. (1919d) Walka o religijność szkoły. Przegląd Powszechny, 141-142, 470-472.
Urban, J. (1919e) Sprawozdanie z ruchu naukowego, religijnego i społecznego, Przegląd Powszechny, 141-142, 462-466.
Urban, J. (1919f) Wytyczne ustroju Polski. Przegląd Powszechny, 141-142, 401-407.
Copyright (c) 2020 Jerzy Kochanowicz
![Creative Commons License](http://i.creativecommons.org/l/by-nd/4.0/88x31.png)
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych: