Dzieciństwo w doświadczeniu i narracji polskich artystów na przykładzie wspomnień z czasów PRL
Abstrakt
CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest pokazanie dzieciństwa w doświadczeniu i w narracji artystów w czasach PRL.
PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy zawiera się w pytaniach: 1. Jaki sens i znaczenie ma dzieciństwo w życiu polskiej inteligencji powojennej, którzy przeżywali je w czasach PRL? 2. Jakim aspektom dzieciństwa nadają oni szczególną wartość w swoim rozwoju? Zastosowano badania jakościowe oraz metodę analizy treści z elementami analizy narracyjnej. W interpretacji badań przyjęto podejście hermeneutyczne.
PROCES WYWODU: We wstępie przedstawiono najważniejsze cechy nowoczesnych badań nad dzieciństwem oraz cechy dzieciństwa w wybranych środowiskach społecznych w PRL. W części metodologicznej ukazano cele poznawcze, teoretyczne i praktyczne analizy oraz najważniejsze założenia badawcze. Dokonano charakterystyki materiału badawczego (35 wywiadów autobiograficznych) oraz wskazano najważniejsze kategorie tematyczne analizy. W części analitycznej przedstawiono cechy dzieciństwa w PRL, w tym środowisko rodzinne artystów i występujące w nim metody wychowawcze. Całość artykułu wieńczy podsumowanie, w którym wskazano także funkcje badanych narracji.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Koncentrują się one wokół kategorii tematycznych, takich jak: 1) kontekst historyczny dzieciństwa i warunki życia, 2) relacje rodzinne, 3) metody wychowawcze w rodzinie oraz 4) zabawy i czas wolny. Kategorie te pokazały świat wartości, wokół których kształtowało się dzieciństwo polskich artystów.
WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Wyniki uzupełniają lukę badawczą w obszarze badań nad dzieciństwem w kulturze PRL oraz pokazują przemiany zachodzące w rodzinie i w jej środowisku wychowawczym. Zachęcają do badań ukazujących zróżnicowanie środowisk wychowawczych w PRL.
Bibliografia
Błasiak, A. (2019). Kultura pedagogiczna rodziców jako wewnątrzrodzinny determinant jakości procesu wychowania najmłodszego pokolenia. Horyzonty Wychowania, 22(2), 83–101.
Conway, M.A. i Pleydell-Pearce, C.W. (2000). The construction of autobiographical memories in the self-memory system. Psychological Review, 107(2), 261–288.
Czapów, C. (1968). Rodzina a wychowanie. Nasza Księgarnia.
Doniec, R. (2019). Rodzina Polska w kulturze realnego socjalizmu. Między ideologią a codziennością. Impuls.
Frank, A. (1995). The wounded storyteller: Body, illness and ethics. University of Chicago Press.
Garbula, J. i Kowalik-Olubińska, M. (2012). Konstruowanie obrazu dzieciństwa w perspektywie psychologicznej i socjokulturowej. Przegląd Pedagogiczny, 1, 25–34.
Górnicka-Boratyńska, A. (2010). Zielone pomarańcze, czyli PRL dla dzieci. Agencja Edytorska „Ezop”.
James, A. i Prout, A. (red.). (1997). Constructing and reconstructing childhood: Contemporary issues in the sociological study of childhood (wyd. 2). Falmer Press.
Jarosz, E. (2017). Dziecko i dzieciństwo – pejzaż współczesny. Rzecz o badaniach nad dzieciństwem. Pedagogika Społeczna, 16(2/64), 57–81.
Klich-Kluczewska, B. (2015). Rodzina, tabu i komunizm w Polsce 1956–1989. Universitas.
Riessman, C.K. (1993). Narrative analysis. SAGE Publications.
Sikorska, M. (2009). Nowa matka, nowy ojciec, nowe dziecko. Wydawnictwo Akademickie i Profesjonalne.
Smolińska-Theiss, B. (2010). Rozwój badań nad dzieciństwem – przełomy i przejścia. Chowanna, 1, 13–26.
Szpak, E. (2013). Mentalność ludności wiejskiej PRL. Studium zmian. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Szpakowska, M. (2004). Chcieć i mieć. W.A.B.
Copyright (c) 2025 Horyzonty Wychowania
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
