Aktywności autoedukacyjne nauczycielek i nauczycieli w Polsce. Próba diagnozy form, motywów i uwarunkowań na przykładzie badań kwestionariuszowych
Abstrakt
CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest diagnoza poziomu, form oraz uwarunkowań i motywacji aktywności autoedukacyjnych nauczycieli i nauczycielek w Polsce w kontekście dynamicznych przemian społecznych i edukacyjnych oraz rosnącego znaczenia samokierowanego uczenia się w rozwoju zawodowym.
PROBLEM I METODY BADAWCZE: Postawiono pytanie o poziom i charakter aktywności autoedukacyjnych oraz ich zróżnicowanie ze względu na wybrane cechy demograficzne i środowiskowe. Zastosowano metodę sondażu diagnostycznego (CAWI). Próba objęła 570 nauczycieli. Wykorzystano autorski Inwentarz aktywności autoedukacyjnych.
PROCES WYWODU: W części teoretycznej omówiono koncepcję samokierowanego uczenia się w odniesieniu do pracy nauczyciela. Następnie przedstawiono wyniki analiz dotyczących intensywności działań formalnych i nieformalnych, motywów autoedukacji oraz ich uwarunkowań.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Stwierdzono umiarkowanie wysoki poziom aktywności autoedukacyjnych, z wyraźną przewagą działań nieformalnych. Dominującą rolę odgrywają motywy poznawcze i rozwojowe. Aktywność różnicują m.in. wiek, płeć, usytuowanie szkoły.
WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE BADAŃ: Autoedukacja pełni istotną funkcję adaptacyjną i refleksyjną w pracy zawodowej.
Bibliografia
Eroğlu, M. i Özbek, R. (2023). Examining teachers’ participation in professional development in terms of their demographic characteristics. Excellence in Education Journal, 12(1), 55–81.
Galwas, B. (2019). O roli edukacji w programowaniu przyszłości świata. W: B. Galwas, P. Kozłowski i K. Prandecki (red.), Czy świat należy urządzić inaczej. Schyłek i początek (s. 246–264). Komitet Prognoz „Polska 2000 Plus” przy Prezydium PAN.
Giebułtowska, J. (2017). Rozwój zawodowy nauczycieli w modelu professional learning community. Labor et Education, 5, 58–71. https://doi.org/10.4467/25439561LE.17.003.7978
Goller, M. i Harteis, C. (2017). Human agency at work: Towards a clarification and operationalisation of the concept. W: M. Goller I S. Paloniemi (red.), Agency at work: An agentic perspective on professional learning and development (s. 85–103). Springer International Publishing.
Gołębniak, B.D. (2021). Ekspansja uczenia się? Co z nauczaniem? W stronę społeczno-kulturowych podstaw edukacji nauczycieli. Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
IBE. (2025). Nauczycielki i nauczyciele o pracy w zawodzie. Wyniki Międzynarodowego badania nauczania i uczenia się TALIS 2024. https://ibe.edu.pl/files/BIBLIOTEKA/TALIS/talis-2024.pdf
Jurgiel-Aleksander, A. (2022). Biograficzne doświadczanie bycia nauczycielem jako istota kształtowania praktyk całożyciowego uczenia się. Adult Education Discourses, 23, 81–95.
Kędzierska, H. (2012). Kariery zawodowe nauczycieli: konteksty – wzory – pola dyskursu. Wydawnictwo Adam Marszałek. Toruń.
Knowles, M.S. (1975). Self-directed learning: A guide for learners and teachers. Chicago Association Press.
Kwiatkowska, H. (2005). Tożsamość nauczycieli. Między anomią a autonomią. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Long, H.B. (1989). Self-directed learning: Merging theory and practice. W: H.B. Long (red.), Self-directed learning: Merging theory and practice (s. 5–12). Oklahoma Research Center for Continuing Professional and Higher Education, University of Oklahoma.
Lopes, J.B. i Cunha, A. (2017). Self-directed professional development to improve effective teaching: Key points for a model. Teaching and Teacher Education, 68, 262–274.
Louws, M.L., Meirink, J.A., van Veen, K. i van Driel, J.H. (2017). Teachers’ self-directed learning and teaching experience: What, how, and why teachers want to learn. Teaching and Teacher Education: An International Journal of Research and Studies, 66(1), 171–183.
Luo, Y., Tack, H., Valcke, M., Zuo, H. i Vanderlinde, R. (2025). Unpacking the rural-urban gap of teacher involvement in inquiry-based working: The roles of school research culture and infrastructure. Professional Development in Education, 51(4), 585–602.
Łukasik, J. (2020). Rozwój osobisty i zawodowy nauczycielek w okresie wczesnej dorosłości. Edukacja Ustawiczna Dorosłych, 110(3), 85–97.
Madalińska-Michalak, J. (2009). Przestrzenie uczenia się nauczycieli: uczenie się w środowisku szkoły. Edukacja: Studia, Badania, Innowacje, 4, 22–33.
Madalińska-Michalak, J. (red.). (2018). Przywództwo nauczycieli. Wydawnictwo FRSE.
Madalińska-Michalak, J. (2021). Pedeutologia. Prawno-etyczne podstawy zawodu nauczyciela. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Malewski, M. (2010). Od nauczania do uczenia się. O paradygmatycznej zmianie w andragogice. Wydawnictwo Naukowe DSW.
Mockler, N. i Stacey, M. (2021). Evidence of teaching practice in an age of accountability: When what can be counted isn’t all that counts. Oxford Review of Education, 47(2), 170–188.
Mohan, P., Lingam, G. i Chand, D. (2017). A comparative study of rural and urban teachers’ perceptions of professional development. University of Tasmania.
Morris, T. H. (2024) Four dimensions of self-directed learning: A fundamental meta-competence in a changing world. Adult Education Quarterly, 74(3), 236–254.
Opfer, V.D. i Pedder, D. (2011). Conceptualizing teacher professional learning. Review of Educational Research, 81(3), 376–407.
Urbańczyk, F. (1973). Dydaktyka dorosłych. Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Verster, M., Mentz, E. i du Toit-Brits, C. (2024). Self-directed professional development used as intervention to enhance teachers’ curriculum as praxis. South African Journal of Education, 44(1), 1–17.
Walczak, D. (2012). Początkujący nauczyciele. Raport z badania jakościowego. Instytut Badań Edukacyjnych.
Wiłkomirska, A. i Zielińska, A. (2013). Ocena systemu awansu zawodowego nauczycieli w Polsce. Studium empiryczne. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Wróblewska, W. (2008). Autoedukacja studentów w uniwersytecie – ujęcie z perspektywy podmiotu. Trans Humana.
Wu, W.C.V., Ting, K.Y. i Lin, P. H. (2025). The impact of generative AI tools on language teaching and learning: Investigating prospective teachers’ self-directed learning. European Journal of Teacher Education, 48(5), 987–1012.
Copyright (c) 2026 Horyzonty Wychowania
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
