Pedagogika towarzyszenia wobec potrzeb relacyjnych uczniów zdolnych na podstawie badań własnych
Abstrakt
CEL NAUKOWY: Celem niniejszego artykułu jest ukazanie pedagogiki towarzyszenia wobec potrzeb relacyjnych uczniów zdolnych.
PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy wiąże się z towarzyszeniem jako centralną kategorią pedagogiki towarzyszenia, w tym przypadku potencjalnym towarzyszeniem uczniom zdolnym w ich całościowym rozwoju osobowym, moralnym i duchowym. Badania zostały przeprowadzone za pomocą metody jakościowej w duchu paradygmatu interpretatywnego. Do ich analizy została użyta analiza proksemiczna.
PROCES ARGUMENTACJI: Proces argumentacji został oparty na założeniach pedagogiki towarzyszenia, wywodzącej się z pedagogiki ignacjańskiej, akcentującej podmiotowość, dialog, refleksyjność i integralny rozwój. W pierwszej części artykułu przedstawiono teoretyczne podstawy pedagogiki towarzyszenia i specyfikę funkcjonowania uczniów zdolnych. Następnie dokonano jakościowej analizy narracji osób zdolnych. Analiza proksemiczna pozwoliła uchwycić znaczenie relacji interpersonalnych w doświadczeniach badanych oraz ukazać ich oczekiwania wobec rodziców, nauczycieli i środowiska szkolnego.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Z przeprowadzonych badań wynika, że uczniowie zdolni bardzo potrzebują relacji opartych na towarzyszeniu zamiast kontroli, powierzchownym ocenianiu i zarządzaniu ich sukcesem szkolnym. Badani od swoich wychowawców – rodziców i nauczycieli – oczekiwali przede wszystkim autentycznego zainteresowania ich osobą, indywidualnego podejścia, inspiracji, dialogu oraz rozumienia ich emocji.
WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPLYWU BADAŃ: Badania pokazują, że uczniowie zdolni potrzebują przede wszystkim relacji opartych na zaufaniu, zrozumieniu i towarzyszeniu. Implikacyjny charakter badań posłuży do budowania bardziej podmiotowego i relacyjnego modelu pracy z uczniem zdolnym.
Bibliografia
Baumeister, R.F. i Leary, M.R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachment as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497–529. https://doi.org/10.1037/0033-2909.117.3.497
Bowlby, J. (1988). A secure base: Parent-Child attachment and healthy human development. Basic Books.
Dybowska, E. (2013). Wychowawca w pedagogice ignacjańskiej. Akademia Ignatianum, Wydawnictwo WAM.
Dyrda, B. (2007). Zjawiska niepowodzeń szkolnych uczniów zdolnych. Rozpoznawanie i przeciwdziałanie. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Gałkowski, S. (2016). Długomyślność. Wprowadzenie do filozofii wychowania. Akademia Ignatianum, Wydawnictwo WAM.
Gierczyk, M. (2019). Uczeń zdolny w polskiej i angielskiej przestrzeni szkolnej. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Jalics, F. (2017). Kontemplacja. Wprowadzenie do modlitwy uważności (J. Bolewski, tłum.). Wydawnictwo WAM.
Lowney, Ch. (2013). Heroiczne przywództwo. Tajemnice sukcesu firmy istniejącej ponad 450 lat (Ł. Malczak, tłum.). Wydawnictwo WAM.
Jasnos, R. (2008). Pedagogia Boża w Objawieniu, W: W. Pasierbek (red.), Pedagogika ignacjańska wobec wyzwań współczesnego humanizmu (s. 15–32). Wydawnictwo WAM.
Kamińska, A. (2021). Matura na 100%, doświadczenia edukacyjne uczniów zdolnych w polskiej szkole publicznej. Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie.
Limont, W. (2012). Uczeń zdolny. Jak go rozpoznać i jak z nim pracować. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Marek, Z. (2014), Religia. Pomoc czy zagrożenie dla edukacji? Wydawnictwo WAM.
Marek, Z. (2017). Pedagogika towarzyszenia. Perspektywa pedagogiki ignacjańskiej. Akademia Ignatianum w Krakowie.
Marek, Z. i Walulik, A. (2020). Pedagogika dobrej nowiny. Perspektywa katolicka. Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie.
Porzucek-Miśkiewicz, M. (2022). Jednostka zdolna w przestrzeniach edukacyjnych. Wydawnictwo Naukowe UAM.
Sánchez-Moncayo, M.R., Menacho, I., Ramiro, P. i Navarro, J.I. (2025). Perfectionism and psychological well-being in adolescents with high intellectual abilities. Frontiers in Psychology, 16,1617755. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1617755
Walulik, A. (2011). Moderacyjne i synergiczne kształtowanie dorosłości. Propozycja typologii modeli znaczeń wiedzy religijnej na podstawie Korespondencyjnego Kursu Biblijnego. Wydawnictwo WAM.
Walulik, A. (2012a). Edukacyjne wspomaganie dorosłych w refleksji nad życiem. Akademia Ignatianum, Wydawnictwo WAM.
Walulik, A. (2012b). Wiara i religia w całożyciowym uczeniu się. Roczniki Pedagogiczne, 4(40), 95–105.
Walulik, A. (2022). Biography as a spatial frame of meaning: A proxemic analysis in pedagogical narrative analysis. Multidisciplinary Journal of School Education, 11(21), 131–150. https://doi.org/10.35765/mjse.2022.1121.07
Copyright (c) 2026 Horyzonty Wychowania
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
