Towarzyszenie logopedy rodzicom dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu
Abstrakt
CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest ukazanie roli logopedy w towarzyszeniu rodzicom dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu od etapu pierwszych niepokojących obserwacji, przez proces diagnostyczny, po terapię logopedyczną.
PROBLEM I METODY BADAWCZE: Główny problem badawczy dotyczy tego, jakie działania logopedy wobec rodziców można interpretować jako formy towarzyszenia pedagogiczno-logopedycznego. Artykuł ma charakter teoretyczno-empiryczny; wykorzystano analizę literatury oraz jakościowe studium przypadku oparte na obserwacji przedszkolnej, wywiadach z rodzicami, dokumentacji diagnostycznej i zapisach terapeuty.
PROCES WYWODU: Wywód łączy kategorię pedagogiki towarzyszenia z praktyką logopedyczną ukierunkowaną na rodzinę oraz zestawia model instruktażowy z modelem relacyjnym i partycypacyjnym.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wyodrębniono cztery wymiary towarzyszenia: informacyjny, emocjonalny, organizacyjny i terapeutyczny. Każdy z nich wzmacnia rozumienie potrzeb dziecka oraz udział rodziców w codziennej komunikacji.
WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Wsparcie rodziców powinno być traktowane jako integralny warunek skutecznej terapii, a nie jako działanie uzupełniające. Zaproponowany model może być wykorzystany w praktyce logopedycznej, przedszkolnej i wczesnej interwencji.
Bibliografia
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (wyd. 5). American Psychiatric Publishing.
Centers for Disease Control and Prevention. (2025). Data and statistics on autism spectrum disorder. https://www.cdc.gov/autism/data-research/index.html
Dudek, M. (2017). Radzenie sobie ze stresem rodziców dzieci z autyzmem. Interdyscyplinarne Konteksty Pedagogiki Specjalnej, 19, 133–152. https://doi.org/10.14746/ikps.2017.19.08
Kwasiborska-Dudek, J. i Emiluta-Rozya, D. (red.). (2022). Diagnoza i terapia logopedyczna małego dziecka z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (ASD). Harmonia Universalis, Wydawnictwo Akademii Pedagogiki Specjalnej.
Marek, Z. (2017). Pedagogika towarzyszenia. Perspektywa tradycji ignacjańskiej. Akademia Ignatianum w Krakowie.
Marek, Z. (2023). Walor edukacyjny pedagogiki towarzyszenia. Studia Paedagogica Ignatiana, 26(4), 57–74. https://apcz.umk.pl/SPI/article/view/41722
Marek, Z. i Walulik, A. (2022). Ignatian spirituality as inspiration for a pedagogical theory of accompaniment. Journal of Religion and Health, 61, 4481–4498. https://doi.org/10.1007/s10943-022-01628-z
Millar, D.C., Light, J.C. i Schlosser, R.W. (2006). The impact of augmentative and alternative communication intervention on the speech production of individuals with developmental disabilities: A research review. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 49(2), 248–264. https://doi.org/10.1044/1092-4388(2006/021)
Pickles, A., Le Couteur, A., Leadbitter, K., Salomone, E., Cole-Fletcher, R., Tobin, H., Gammer, I., Lowry, J., Vamvakas, G., Byford, S., Aldred, C., Slonims, V., McConachie, H., Howlin, P., Parr, J.R., Charman, T. i Green, J. (2016). Parent-mediated social communication therapy for young children with autism (PACT): Long-term follow-up of a randomised controlled trial. Lancet, 388(10059), 2501–2509. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(16)31229-6
Pisula, E. (2012). Autyzm. Przyczyny, symptomy, terapia. Wydawnictwo Harmonia.
Tomasello, M. (2003). Constructing a language: A usage-based theory of language acquisition. Harvard University Press.
Winczura, B. (2018). Wczesne rozpoznawanie zaburzeń ze spektrum autyzmu – symptomy ryzyka, diagnoza wstępna, badania przesiewowe. Interdyscyplinarne Konteksty Pedagogiki Specjalnej, 22, 73–103. https://doi.org/10.14746/ikps.2018.22.05
World Health Organization. (2025). Autism. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/autism-spectrum-disorders
Yin, R.K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (wyd. 6). SAGE.
Copyright (c) 2026 Horyzonty Wychowania
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
