Edukacja domowa w praktyce
Abstrakt
CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest ukazanie, w jaki sposób rodzice uczniów w edukacji domowej realizują przyjęty przez siebie obowiązek zapewnienia dziecku warunków do zdobywania wiedzy poza systemem szkolnym.
PROBLEM I METODY BADAWCZE: W artykule prezentowane są wyniki badań, w których zastosowano metodę ilościową, wykorzystując kwestionariusz ankiety online (CAWI) na celowej, nielosowej próbie rodziców dzieci uczących się w trybie edukacji domowej (N = 886). Analizie poddano preferencje dotyczące wyboru szkoły w kontekście edukacji domowej, poziom zaangażowania osób i instytucji wspierających proces edukacyjny, stopień samodzielności dziecka oraz częstotliwość podejmowania przez nie różnych aktywności po rozpoczęciu nauki w domu.
PROCES WYWODU: We wstępie przedstawiono ramy prawne edukacji domowej w Polsce oraz omówiono, na podstawie literatury przedmiotu, sposoby praktykowania tej formy nauczania. Zasadniczą część artykułu stanowi analiza wyników badań własnych oraz wnioski z nich wypływające.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Rodzice preferujący edukację domową przy wyborze szkoły kierują się przede wszystkim przejrzystą i przyjazną dla dziecka organizacją nauki. Stosunkowo mało istotne są dla nich różne formy wsparcia procesu edukacji i socjalizacji dzieci oferowane przez szkołę. Wraz z wydłużaniem się stażu w edukacji domowej rośnie tendencja do samodzielnego kierowania procesem kształcenia bez ingerencji instytucji zewnętrznych, a wraz z wiekiem dziecka maleje intensywność zaangażowania rodziców.
WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Wzrost liczby uczniów w edukacji domowej odzwierciedla rosnące zapotrzebowanie na edukację spersonalizowaną, przy czym należy pamiętać, że rozwiązania w zakresie edukacji dziecka efektywne w jednej rodzinie nie muszą być uniwersalne. Wyniki badań ukazują oczekiwania rodziców wobec szkół przyjaznych edukacji domowej, co może zostać wykorzystane przez placówki oświatowe do lepszego przygotowanie oferty dla rodziców edukujących dzieci w domu.
Bibliografia
Bosswell, A.R. (2021). Homeschooling and Learners’ Academic Achievement: Evidence from the United States of America. Journal of Education, 4(5), 25–36.
Brabant, C. (2021). Éduquer sans l’école: qui? pourquoi? comment? Résultats d’enquêtes en territoires francophones. Éducation et sociétés, 45(1), 97–122.
Budajczak, M. (2004). Edukacja domowa. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Budajczak, M. (2021). Edukacja domowa wobec pierwszych „fal” plagi XXI wieku. Studia z Teorii Wychowania, 12(3), 23–34.
Carpenter, D. i Gann C. (2016). Educational activities and the role of the parent in homeschool families with high school students. Educational Review, 68(3), 322–339.
Giercarz-Borkowska, M. (2019). Edukacja domowa jako alternatywa edukacyjna dla dzieci zdolnych. Wydawnictwo TeksTy.
Giercarz-Borkowska, M. (2024). Współczesna edukacja domowa w Polsce – zmieniające się potrzeby i możliwości. Uniwersyteckie Czasopismo Socjologiczne, 33(1), 29–41.
Głażewska, A. (2018). Edukacja domowa jako styl życia. Iosephicum.
Heuer, W. i Donovan, W. (2017). Homeschooling: The ultimate school choice. Pioneer Institute.
Lendzion, K. (2025a). I co z tą socjalizacją? Opinie rodziców uczących dzieci w domu na temat socjalizacji w edukacji domowej. Studia z Teorii Wychowania, 16(1), 277–292.
Lendzion, K. (2025b). „Odzyskałem swoje życie…” – edukacja domowa jako przyjazna forma edukacji dla ucznia i jego rodziny w opinii badanych rodziców. Uniwersyteckie Czasopismo Socjologiczne, 33(1), 55–70.
Lendzion, K. i Wołk, A. (2023). Dlaczego rodzice edukują dzieci w domu? Rocznik Nauk Społecznych, 15(51), 51–69.
Mazur, P., Rochowska, I. i Klackova, B. (2019). The issue of homeschooling in Poland, the Czech Republic and Slovakia from perspective of parents of homeschooled children. The New Education Review, 58(4), 54–71.
Mazurek, E. (2020). Ewaluacja w edukacji domowe. Kwartalnik Pedagogiczny, 65(1/255), 65–81.
Minczanowska, A. (2018). Homeschooling po polsku, czyli kilka refleksji o stanie edukacji domowej w Polsce. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 13(4), 129–140.
Murphy, J.F. (2012). Homeschooling in America: Capturing and assessing the movement. Corwin.
Nalaskowski, A. (2001). Obsesja alternatyw? Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja, 4, 71–76.
Neuman, A. i Guterman, O. (2016). The clash of two world views – a constructivist analysis of home educating families’ perceptions of education. Pedagogy, Culture and Society, 24(3), 359–369.
Poruszek, M. (2020). Edukacja domowa – ucieczka od zdalnego nauczania czy społeczno-wychowawcza potrzeba? Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 4, 17–31.
Racewicz, M. (2020). Analysis of legal acts regarding home education in Poland – historical approach. Lubelski Rocznik Pedagogiczny, 39(3), 106–117.
Rękosiewicz, M., Choina, R., Chojnack, M., Hoffman, M., Izbaner, M., Izydorczyk. K., Kluczyk, K., Kulessa, J., Łazarów, N., Rusnak, D., Sakrajda, M., Walkowiak, M., Wieczór, M., i Żelichowska, D. (2022). Psychologiczne uwarunkowania podejmowania edukacji domowej. Kultura i Edukacja, 1(135), 86–103.
Sakarski, G. (2023). Evaluation of homeschoolers’ soft skills: Initial survey results. W: Recovering Education: Using the Experiences and Learning Acquired to Build New and Better Education Systems BCES Conference Books, 2023 (t. 21, s. 117–123). Bulgarian Comparative Education Society.
Szafrańska, A. i Pawlak, J. (2020). W poszukiwaniu lepszych możliwości kształcenia dla własnego dziecka. Edukacja domowa z perspektywy rodziców. Przegląd Pedagogiczny, 1, 203–218.
Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 roku Karta Nauczyciela. (1982). Dz. U., nr 3, poz. 19.
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 roku – Prawo oświatowe. (2017). Dz. U., poz. 59.
Ustawa z dnia 17 marca 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe. (2021). Dz. U., poz. 762.
Wenklar, K. (2013). Edukacja domowa – pięć najczęściej stawianych pytań. Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 8(4), 109-117.
Copyright (c) 2026 Horyzonty Wychowania
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
