The Gender Theory and Project of a New Social Pedagogy
Abstrakt
CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest porównanie genderowych koncepcji człowieka i wynikających z nich konsekwencji wychowawczych z klasycznymi modelami pedagogicznymi – aksjocentryzmem i pajdocentryzmem.
PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problemem badawczym jest próba eksplikacji postulatów wychowawczo-społecznych głównej autorki nurtu genderowego Judith Butler i przeprowadzenie analizy porównawczej z założeniami aksjocentryzmu i pajdocentryzmu.
PROCES WYWODU: Dokonano prezentacji podstawowych założeń antropologiczno-wychowawczych aksjocentryzmu i pajdocentryzmu. Następnie przedstawiono dekonstrukcję koncepcji człowieka wyłaniającą się z prac Butler i wypływających z niej konsekwencji pedagogicznych.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Antropologia Butler cechuje się preferowaniem ekstremalnego indywidualizmu i procesualizmu, w której jednostce nie przysługują atrybuty stałości płciowej i tożsamości osobowej. Butler postuluje zmiany rozwoju społecznego poprzez odchodzenie od modelu binarności dwupłciowej i namnażanie nowych kategorii płciowości, ich celem miałoby być wykształcenie nowej, autonomicznej jednostki, która wybierałaby swoją płeć niezależnie od jakichkolwiek uwarunkowań biologicznych i kulturowych.
WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Postulaty Butler zasadniczo nie mieszczą się ani w modelu aksjocentrycznym, ani pajdocentrycznym, jej idee można zaliczyć do projektu „nowej pedagogiki” społecznej. Jej głównymi wyznacznikami są gloryfikacja indywidualizmu, namnażanie „ról płciowych” w celu zrelatywizowania tradycyjnej binarności, odrzucenie determinizmu biologicznych czynników rozwojowych, pełna swoboda w wyborze pełnionych ról płciowych, zarówno biologicznych, jak i kulturowych. Tradycyjne modele małżeństwa i rodziny są odrzucane jako przestarzałe i zbytnio krępujące możliwości indywidualnej ekspresji. Równoprawne miejsce należy się związkom homoseksualnym czy poliamorycznym. Koncepcje te jawią się jako biegunowe przeciwieństwo założeń antropologii i pedagogiki chrześcijańskiej.
Bibliografia
Benhabib, S. (1995). Subjectivity, historiography and politics. In L. Nicholson (Ed.), Feminist contentions: A philosophical exchange (pp. 107–127). Routledge.
Bortkiewicz, P. (2014). Historia jednego wykładu czyli Gender zdemaskowany. Prohibita.
Boucher, G. (2006). The politics of performativity: A critique of Judith Butler. Parrhesia, 1, 112–141.
Braidotti, R. (1995). Podmiot w feminizmie. Kwartalnik Pedagogiczny, 1/2, 9–25.
Butler, J. (1999). Gender trouble: Feminism and the subversion of identity. Routledge.
Butler, J. (2008). Uwikłani w płeć. Feminizm i polityka tożsamości (K. Krasuska, Trans.). Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Butler, J. (2014). Bodies that matter: On the discursive limits of sex. Taylor and Francis.
Butler, J. (2015). Notes toward a performative theory of assembly. Harvard University Press. https://doi.org/10.4159/9780674495548
Butler, J. (2021). Excitable speech: A politics of the performative. Routledge Classics.
Czerny, J. (1997). Filozofia wychowania. Wydawnictwo Śląsk.
Filipczuk, M. (2018). Budowanie domu na skale – o chrześcijańskiej wizji procesu wychowania. Teologia i Człowiek, 43(3), 99–122. https://doi.org/10.12775/TiCz.2018.029
Gałkowski, S. (2016). Długomyślność. Wprowadzenie do filozofii wychowania. Akademia Ignatianum, Wydawnictwo WAM.
Jones, E.M. (2000). Libido dominandi: Sexual liberation and political control. St. Augustine’s Press.
Kochanowski, J. (2013). Socjologia seksualności. Marginesy. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Kuby, G. (2015). The global sexual revolution: Destruction of freedom in the name of freedom. LifeSite.
Oko, D. (2016). Gender jako dzieło rozumu ateistycznego. Dekonstrukcja dekonstrukcjonistów. In J. Jagiełło & D. Oko (Eds.), Gender. Spojrzenie krytyczne (pp. 157–179). Jedność.
Ostrowska, U. (2006). Aksjologiczne podstawy wychowania. W: B. Śliwerski (Ed.), Pedagogika (Vol. 1, pp. 392–414). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Peeters, M.A. (2010). Globalizacja zachodniej rewolucji kulturowej. Kluczowe pojęcia, mechanizmy działania (G. Grygiel, Trans.). Wydawnictwo Sióstr Loretanek.
Peeters, M.A. (2023). The globalization of the western cultural revolution: Key concepts, operational mechanisms. En Route Books & Media.
Rosiak, M. (2016). „Gender trouble” Judith Butler w świetle logiki i metodologii – analiza głównych założeń i ich konsekwencji. In J. Jagiełło & D. Oko (Eds.), Gender – spojrzenie krytyczne (pp. 125–157). Wydawnictwo Jedność, Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II.
Scruton, R. (1993). Oikofobia i ksenofila. Arka, 4(46), 5–12.
Seidman, S. (2015). The social construction of sexuality (3rd ed.). W.W. Norton & Company.
Zubelewicz, J. (2002). Filozofia wychowania. Aksjocentryzm i pajdocentryzm. Żak.
Copyright (c) 2025 Horyzonty Wychowania
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
