Education for Humanitarianism in Light of Irène and Ève Curie’s Childhood
Abstrakt
CEL NAUKOWY: Cel artykułu to rekonstrukcja pedagogicznych implikacji ujawnionych we wspomnieniach z dzieciństwa sióstr Curie, Irène i Ève.
PROBLEM I METODY BADAWCZE: Główne to: czy i jak rodzina Curie realizowała edukację w duchu humanitaryzmu, w poczuciu odpowiedzialności za siebie i innych ludzi, jak również na dobro społeczne, naukowe i przyrodnicze? Podjęte działania w postaci analizy dokumentów, pamiętników i listów rodziny Curie zmierzają do ujawnienia tego, jak wychowawcze doświadczenia wyniesione z domu rodzinnego mogły wpłynąć na życie sióstr
PROCES WYWODU: Podjęta w tekście analiza skupia się na procedurach, zasadach oraz formach oddziaływań wychowawczych, które kształtowały edukacyjną codzienność rodziny Curie. Tłem rekonstrukcji uczyniono kategorię człowieczeństwa.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wychowanie w domu Curie nie nosiło znamion autorytaryzmu. W zamian tego mamy tutaj do czynienia z rodzicielskim wspieraniem autorefleksji. Dzieci dokonywały własnych rozstrzygnięć dzięki eksperymentowaniu na różnych płaszczyznach. W rodzinie Curie troska o ludzkie, zwierzęce i przyrodnicze aspekty była istotnym elementem wychowania kolejnych pokoleń. Opisywane działania wychowawcze opierały się przede wszystkim na wyrabianiu w dzieciach nieograniczonej niczym ciekawości świata oraz intelektualnej i etycznej przenikliwości.
WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: W omawianym zakresie poznawczym najważniejszym punktem odniesienia staje się fenomen roli rodziców jako pierwszych nauczycieli, których reprezentowana postawa i powzięte działania mają bezpośredni wpływ na rozwój intelektualny i moralny potomstwa, zwłaszcza w zakresie kształtowania rozumienia znaczenia wartości związanych z pojęciem humanitaryzmu międzyludzkiego i międzygatunkowego.
Bibliografia
Archer, M.S. (2000). Being human: The problem of agency. Cambridge University Press.
Arnold, A. (2010). Słownik języka polskiego. Wydawnictwo Szkolne PWN.
Braga, J.P., & Nascimento, C.K. (2017). Trailblazer: When Marie Curie went to Brazil, Nature, 551, 440. https://www.nature.com/articles/d41586-017-07236-2
Buller, D.J. (2005). Adapting minds evolutionary psychology and the persistent quest for human nature. MIT Press.
Chutorański, M. (2024). Postawić świat w centrum! (Post)humanistyczna wyobraźnia pedagogiki. Er(r)go, 48, 119–134.
Cieślak, W. (2023). Zasady humanizmu i humanitaryzmu w polskim prawie karnym. Studia Prawnoustrojowe, 61, 37–48. https://czasopisma.uwm.edu.pl/index.php/sp/article/view/9113/6985
Conkling, W. (2016). Radioactive! How Irène Curie & Lise Meitner revolutionized science and changed the world. Algonquin Young Readers.
Curie, È. (1946). Maria Curie. Wydawnictwo Galster, Lauter, Rutkowski.
Domecka, M. (2013). Wprowadzenie. In M. Archer, Człowieczeństwo. Problem sprawstwa. Zakład Wydawniczy »Nomos«.
Emling, S. (2013). Maria Skłodowska-Curie i jej córki. Opowieść o najsłynniejszej w dziejach rodzinie naukowców (W. Górnaś, Trans.). Wydawnictwo Muza.
Gola, B. (2022). Wychowanie do wartości ekologicznych. Którędy do budowania więzi dzieci z przyrodą? Edukacja Elementarna w Teorii i Praktyce, 17(4/67), 95–107.
Gołąb-Meyer, Z. (2004). Lekcje Marii Skłodowskiej Curie. Notatki Isabelle Chavannes z 1907. Foton, 85, 61–65.
Grochocka, M. (2011). Maria Curie i córki. Listy. Wydawnictwo Dolnośląskie.
Hessen, S. (1997a). O sprzecznościach i jedności wychowania. Zagadnienia pedagogiki personalistycznej. Żak.
Hessen, S. (1997b). Podstawy pedagogiki. Wydawnictwo Żak.
Janiak, M.K., & Mothersill, C. (2022). Marie and Irène Curie, two brilliant women who pioneered the development of nuclear chemistry, radiotherapy, and radiobiology. International Journal of Radiation Biology, 98(3), 276–279. https://doi.org/10.1080/09553002.2021.1931528
Joliot-Curie, I. (2014). Nobel Prize lecture: Artificial production of radioactive elements. The Nobel Prize. http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1935/joliot-curie-lecture.html
Joliot-Curie, I. (2020). Maria Curie – moja matka. Wydawnictwo Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie.
Kienzler, I. (2016). Maria Skłodowska-Curie. Złodziejka mężów. Życie i miłości. Wydawnictwo Bellona.
Latour, B. (2010). Polityka natury. Nauki wkraczają do demokracji (A. Czarnacka, Trans.). Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
Lejman, J. (2015). Człowiek a zwierzę. Biologiczne i kulturowe źródła antropocentryzmu. Wschodni Rocznik Humanistyczny, 11, 283–293.
Lubenau, J.O. (2012). Wizyta Marii Skłodowskiej-Curie w Stanach Zjednoczonych w 1921 roku. Nowotwory. Journal of Oncology, 62(2), 123–129.
Łukaszewicz, R.M. (1996). “Leczenie głupoty” i… czyli Salony Edukacji Ekologicznej NATURAmy. Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Łukaszewicz, R.M. (2010). Wrocławska Szkoła Przyszłości. Dla duchowości, dla wyobraźni, dla praktyki. Wydawnictwo Fundacja Wolne Inicjatywy Edukacyjne.
Marzec, A. (2011). Zmierzch natury – w stronę ekologii politycznej Bruno Latoura. Kultura Współczesna. Teoria, Interpretacje, Praktyka, 1, 210–216. https://www.academia.edu/1650159/Zmierzch_natury_W_stron%C4%99
McKown, R. (1962). She lived for science. Irène Joliot-Curie. Macmillan & Co.
Miller, A. (2007). Rhetoric, paideia and the old idea of a liberal education. Journal of Philosophy of Education, 41(2), 183–206. https://doi.org/10.1111/j.1467-9752.2007.00558.x
Obrycka, M. (2020a). Humanitaryzm i wychowanie – perspektywa posthumanistyczna. Kwartalnik Pedagogiczny, 2/256, 9–27.
Obrycka, M. (2020b), W stronę posthumanizmu. O wychowaniu do humanitaryzmu międzygatunkowego. Wydawnictwo Adam Marszałek.
Olszewski, W. (2012). Biografia: Irene Joliot-Curie (1897–1956). Storytelling Teaching Mode. https://www.science-story-telling.eu/fileadmin/content/projekte/storytelling/biografien/biografien-pol/joliotcurie-biografie-pl.pdf
Pospieszny, T. (2023). Irena Joliot-Curie. Radowa dziedziczka. Wydawnictwo Sophia & Polskie Towarzystwo Chemiczne.
Quéré, Y. (2004). Nowoczesna pedagogika (M. Jarosiewicz, Trans.). In E. Czarnecka-Żołek (Ed.), Lekcje Marii Skłodowskiej-Curie. Notatki Isabelle Chavannes z 1907 roku. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Quinn, S. (1999). Marie Curie: A life. Simon & Schuster.
Schreiber, H., & Wyciechowska, I. (2017). Wstęp. In È. Curie, Podróż wśród wojowników. Wydawnictwo Akademickie Dialog.
Skowroński, A. (2006). Zrównoważony rozwój perspektywą dalszego postępu cywilizacyjnego. Problemy Ekorozwoju, 1(2), 47–57.
Sobieszczak-Marciniak, M. (2011). Maria Skłodowska-Curie. Kobieta wyprzedzająca epokę. Wydawnictwo Multico.
Sobol, E. (red.). (2005). Słownik języka polskiego. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Spranger, E. (1985). O teorii rozumienia i psychologii nauk o duchu (U. Schrade, Trans.). Instytut Filozofii i Socjologii PAN.
Wróblewski, A.K. (2004) Przedmowa do wydania polskiego. In E. Czarnecka-Żołek (Ed.), Lekcje Marii Skłodowskiej-Curie. Notatki Isabelle Chavannes z 1907 roku. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne.
Wróblewski, A.K. (2023). Historia fizyki. Od czasów najdawniejszych do współczesności. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Zajadło, J. (2005). Dylematy humanitarnej interwencji. Historia – etyka – polityka – prawo. Wydawnictwo Arche.
Zieliński, P. (2023). Wychowanie do człowieczeństwa Eduarda Sprangera. Studia Edukacyjne, 70, 185–199. https://pressto.amu.edu.pl/index.php/se/article/view/43952/36456
Zieliński, P. (2024). Samowychowanie w kontekście psychologii egzystencjalnej i aksjologii Rollo Maya. Studia z Teorii Wychowania, 15(4/49), 19–30. https://doi.org/10.5604/01.3001.0054.8969
Copyright (c) 2026 Horyzonty Wychowania

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
