Climate Competence in the Education of Preschool and Early School Teachers
Abstrakt
CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest analiza postrzegania przez studentki pedagogiki przedszkolnej i wczesnoszkolnej własnego przygotowania do realizacji edukacji klimatycznej oraz identyfikacja obszarów kształcenia wymagających – w świetle deklaracji badanych – pogłębienia w procesie akademickim.
PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy dotyczy deklarowanych kompetencji, doświadczeń edukacyjnych oraz potrzeb rozwojowych studentek w zakresie realizacji edukacji klimatycznej w pracy z dziećmi. Badania mają charakter eksploracyjno-przyczynkowy i służą wstępnemu rozpoznaniu zjawiska oraz identyfikacji obszarów wymagających dalszych analiz. Zastosowano metodę pisemnego wywiadu z pytaniami otwartymi. Badaniem objęto 83 studentki w 2024 roku.
PROCES WYWODU: Proces analizy danych oparto na odpowiedziach badanych. Analizowano wypowiedzi studentek dotyczące znaczenia edukacji klimatycznej, poczucia przygotowania do jej realizacji oraz wiedzy, doświadczeń edukacyjnych i potrzeb rozwojowych w tym zakresie.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Analiza odpowiedzi wskazuje, że studentki przypisują edukacji klimatycznej istotne znaczenie oraz deklarują gotowość do podejmowania tej tematyki w przyszłej pracy zawodowej, przy jednoczesnym dostrzeganiu ograniczeń własnego przygotowania merytorycznego i metodycznego oraz potrzeby bardziej uporządkowanego, praktycznego wsparcia w toku studiów.
WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Wyniki badań wskazują na potrzebę pogłębionej refleksji nad uwzględnianiem edukacji klimatycznej w kształceniu przyszłych nauczycieli. Ustalenia mogą stanowić punkt odniesienia przy projektowaniu programów studiów i działań dydaktycznych przygotowujących studentów do podejmowania tej problematyki w edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej.
Bibliografia
Ardoin, N.M., Bowers, A.W., & Gaillard, E. (2020). Environmental education outcomes for conservation: A systematic review. Biological Conservation, 241, Article 108224. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2019.108224
Babbie, E.R. (2015). The practice of social research (14th ed.). Wadsworth Cengage Learning.
Batorczak, A., & Klimska, A. (2020). Edukacja na rzecz zrównoważonego rozwoju – refleksje przed ogłoszeniem nowej Dekady na rzecz Zrównoważonego Rozwoju (2020–2030). Studia Ecologiae et Bioethicae, 18(2), 17–26. https://doi.org/10.21697/seb.2020.18.2.02
Bieńkowska I., & Kitlińska-Król, M. (2016). Edukacja dla zrównoważonego rozwoju (EZR) w opinii nauczycieli klas 1–3. Podstawy Edukacji, 9, 153–162. https://doi.org/10.16926/pe.2016.09.09
Bokwa, A., Kicińska, B., Kurowski, Ł., & Wieczorek, L. (2020). Zmiana klimatu jako wyzwanie edukacyjne [Climate change as an educational challenge]. Czasopismo Geograficzne, 705–707. https://ruj.uj.edu.pl/server/api/core/bitstreams/5c8fd807-fcf8-41f9-9300-0efd9825e10a/content
Chrobak, Z., & Frejusz, P. (2018). Pedagogika zaangażowania. Teoria i praktyka wychowania w ujęciu Janusza Tarnowskiego. Polska Myśl Pedagogiczna, 4(4), 223–237. https://doi.org/10.4467/24504564PMP.18.012.8651
Hedefalk, M., Almqvist, J., & Östman, L. (2015). Education for sustainable development in early childhood education: A review of the research literature. Environmental Education Research, 21(7), 975–990. https://doi.org/10.1080/13504622.2014.971716
Ibragimow, A. (2020). Jak uczyć o zmianach klimatu? [How to teach about climate change?] In M. Śliwa & E. Chodźko (Eds.), Edukacja w XXI wieku. Teoria i metody badawcze [Education in the 21st century: Theory and research methods] (pp. 96–105). Wydawnictwo Naukowe Tygiel.
Jabłonko, O. (2015). Rola i zadania edukacji środowiskowej w kształtowaniu świadomości i kultury ekologicznej wśród młodzieży XXI wieku. Prace Naukowe Wałbrzyskiej Wyższej Szkoły Zarządzania i Przedsiębiorczości, 31(1), 103–110. https://pracenaukowe.wwszip.pl/prace/prace-naukowe-31.pdf#page=105
Kałużyńska, M., & Jackowska-Uwadizu, M. (2022). Jak uczyć o klimacie. Praktyczny przewodnik po rzetelnej edukacji klimatycznej. Centrum Edukacji Obywatelskiej. https://globalna.ceo.org.pl/wp-content/uploads/sites/4/2023/01/Jak-uczyc-o-klimacie.-Praktyczny-przewodnik.pdf
Kassenberg, A. (2022). Edukacja klimatyczna – podsumowanie rekomendacji Okrągłego Stołu dla edukacji klimatycznej. In UN Global Compact Network Poland, Edukacja klimatyczna w Polsce 2022 – rekomendacje Okrągłego Stołu (pp. 36–43). https://edukacjaklimatyczna.org.pl/wp-content/uploads/2022/06/Edukacja-Klimatyczna-w-Polsce-2022-rekomendacje-Okraglego-Stolu.pdf
Madalińska-Michalak, J. (2017). Filary pracy a kompetencje nauczyciela. In J. Madalińska-Michalak, N. Pikuła & K. Białożyt (Eds.), Edukacja i praca nauczyciela. Ciągłość – zmiana – konteksty (pp. 29–55). Wydawnictwo Scriptum.
Michalska, M. (2016). Edukacja ekologiczna jako niezbędny element kształcenia na studiach wyższych [Environmental education as an essential element of higher education]. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu [Scientific Papers of the Wrocław University of Economics], 453, pp. 235–246. https://www.dbc.wroc.pl/dlibra/publication/39753/edition/36284/content
Niesporek-Szamburska, B., & Przybyla, O. (2021). Edukacja ekologiczna/klimatyczna w podstawie programowej i w seriach podręczników szkolnych do nauczania języka polskiego (jako ojczystego) [Environmental/climate education in the core curriculum and in school textbook series for teaching Polish (as a native language)]. Postscriptum Polonistyczne [Postscript of Polish Studies], 2, 15–25. https://doi.org/10.31261/PS_P.2021.28.02
Snarska-Nieznańska, M. (Ed.), Mitka, K., & Rościszewska, K. (n.d.). Edukacja klimatyczna i środowiskowa
w nowej podstawie programowej. Sieć Organizacji Społecznych dla Edukacji. https://sosdlaedukacji.pl/wp-content/uploads/2024/09/Edukacja-klimatyczna-i-srodowiskowa-w-nowej-podstawie-programowej.pdf
Spiteri, J. (2023). Approaches to foster young children’s engagement with climate action: A scoping review. Sustainability, 15(19), 14604. https://doi.org/10.3390/su151914604
UN Global Compact Network Poland. (2021). Edukacja klimatyczna w Polsce. https://edukacjaklimatyczna.org.pl/wp-content/uploads/2021/10/Raport_Edukacja_klimatyczna_w_Polsce.pdf
UNESCO. (2017). Education for sustainable development goals: Learning objectives. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000247444
Copyright (c) 2025 Horyzonty Wychowania
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
