Reprezentacje męskości w polskich neoserialach. Kilka uwag krytycznych o strategiach dyskursywnych i wartościach
Abstrakt
CEL NAUKOWY: Podstawowym celem artykułu jest zidentyfikowanie i opisanie wersji męskości występujących w polskich neoserialach oraz analiza strategii dyskursywnych wykorzystywanych w ich tworzeniu.
PROBLEM I METODY BADAWCZE: Główny problem badawczy dotyczy sposobów konstruowania neoserialowych wizerunków mężczyzn pod względem aksjologicznym. Przyjęta orientacja badawcza związana jest z krytyczną analizą dyskursu ze szczególnym uwzględnieniem narzędzi charakterystycznych dla podejścia dyskursywno-historycznego.
PROCES WYWODU: Skupiono się na analizie dziewięciu neoseriali wyprodukowanych w trzeciej dekadzie XXI wieku, ale w artykule są też liczne odwołania do wielu innych produkcji neoserialowych. Wybrane do analizy postacie stanowią egzemplifikacje różnych wersji męskości. Ramy teoretyczne badań tworzą teorie wypracowane w ramach krytycznych studiów nad mężczyznami i męskościami.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: W polskich neoserialach występuje kontinuum różnych wizerunków mężczyzn: od męskości hegemonicznej poprzez męskości hybrydowe aż po męskości inkluzywne. W wielu produkcjach neoserialowych najważniejszymi wartościami realizowanymi przez mężczyzn są władza, dominacja i rywalizacja. Bardzo mało jest pozytywnych wizerunków mężczyzn wpisujących się w kategorię męskości opiekuńczych.
WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Z jednej strony polskie neoseriale są interesującymi tekstami kultury, gdyż często w odważny sposób poruszają istotne problemy społeczne, ale z drugiej strony można je uznać za – potencjalnie – niebezpieczne aksjologicznie, gdyż w konstruowaniu postaci wykorzystuje się strategię relatywizmu moralnego.
Bibliografia
Anderson, E. (2009). Inclusive masculinity: The changing nature of masculinities. Routledge.
Arcimowicz, K. (2020). Oblicza męskości w neoserialach. Hegemonia – kontaminacja – inkluzja. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Arcimowicz, K. (2023). Rzecz o neoserialach – co badać i jak badać? Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia de Cultura, 15(1), 17–30.
Baza Filmwebu. Wortal Filmweb.pl. https://www.filmweb.pl/search#/serialpage=1&start+Year=2005&endYear=2025
Bourdieu, P. (2004). Męska dominacja (tłum. L. Kopciewicz). Oficyna Naukowa.
Bridges, T. i Pascoe, C.J. (2014). Hybrid masculinities: New directions in the sociology of men and masculinities. Sociology Compass, 8(3), 246–258.
Connell, R.W. (2005). Masculinities. University of California Press.
Connell, R.W. i Messerschmidt, J. (2005). Hegemonic masculinity. Rethinking the concept. Gender and Society, 19(6), 829–859.
Elliott, K. (2016). Caring masculinities: Theorizing an emerging concept. Men and Masculinities, 19(3), 240–259. Goffman, E. (1979). Gender advertisements. Harper & Row.
Kaja, E. (2014), Amerykańskie seriale typu „post-soap opera” – nowa generacja seriali telewizyjnych, lecz nie tylko w telewizji. Kultura i Edukacja, 2, 64–82.
Kimmel, M. (1992). Foreword. W: S. Craig (red.), Men, masculinity and the media (s. XI–XII). Sage Publications.
Łaciak, B., (2013). Kwestie społeczne w polskich serialach obyczajowych – prezentacje i odbiór. Analiza socjologiczna. Wydawnictwo Akademickie Żak.
Łuczaj, K. (2013). Zmieniająca się rodzina w zmieniającym się serialu. IntereAlia. Pismo poświęcone studiom queer, 8, 146–158. https://doi.org/10.51897/interalia/TVYO1695
Reisigl, M. (2020). The discourse-historical approach. W: J. Flowerdew i J.E. Richardson (red.), The Routledge handbook of critical discourse studies (s. 44–59). Routledge.
Reisigl, M. i Wodak, R. (2016). The discourse-historical approach (DHA). W: R. Wodak i M. Meyer (red.), Methods of critical discourse studies (s. 23–61). Sage.
Sobota, J. (2016). Bohater rozdarty – współczesne seriale jako obszar symulacji dylematów etycznych. W: M. Cichmińska, A. Krawczyk-Łaskarzewska i P. Przytuła (red.), Seriale w kontekście kulturowym. Serialowe sedno (s. 15–26). Instytut Filologii Polskiej Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.
Wodak, R. i Meyer, M. (2016). Methods of critical discourse analysis: History, agenda, theory and methodology. W: R. Wodak i M. Meyer (red.), Methods of critical discourse studies (s. 1–33). Sage.
Copyright (c) 2026 Horyzonty Wychowania
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
