Towarzyszenie wychowawcze jako odpowiedź na oczekiwania wobec szkoły. Perspektywa autoetnograficzna

Iwona Pasławska-Smęder

doi:10.35765/hw.2026.2575.07

Iwona Pasławska-Smęder Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie, Polska https://orcid.org/0000-0002-2235-1296

DOI: https://doi.org/10.35765/hw.2026.2575.07

Słowa kluczowe: towarzyszenie wychowawcze, szkoła, oczekiwania, relacja, autoetnografia

Abstrakt

CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest ukazanie koncepcji towarzyszenia wychowawczego w tradycji ignacjańskiej jako odpowiedzi na oczekiwania wobec współczesnej szkoły, formułowane przez uczniów, rodziców i nauczycieli.

PROBLEM I METODY BADAWCZE: Główny problem badawczy dotyczy pytania o to, w jaki sposób towarzyszenie wychowawcze sprzyja realizacji oczekiwań wobec szkoły oraz jakie skutki przynosi dla dobrostanu uczestników procesu edukacyjnego. W badaniach wykorzystano autoetnografię analityczną oraz analizę proksemiczną.

PROCES WYWODU: Artykuł został osadzony w perspektywie pedagogiki personalistycznej. Analizie poddano esej autoetnograficzny dotyczący nauki w szkole dzieci autorki. Refleksję skoncentrowano wokół kategorii miejsca, oczekiwań i wartości.

WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Interpretacja autoetnografii pozwoliła ustalić, że szkoła funkcjonuje jednocześnie jako przestrzeń fizyczna, miejsce gromadzenia osobistych doświadczeń, relacyjna i aksjologiczna. Podstawową wartością szkoły jest relacja nauczyciel–uczeń. Od jakości tej relacji zależy rozwój wszystkich podmiotów szkoły, ale przede wszystkim służy ona zaspokojeniu podstawowej potrzeby człowieka, jaką jest poczucie bezpieczeństwa. Analizy wskazują, że najbardziej kryzysogennym aspektem szkoły jest relacyjność.

WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWY BADAŃ: Towarzyszenie wychowawcze może stanowić odpowiedź na kryzys relacji we współczesnej szkole. Uzyskane analizy mogą stanowić materiał do refleksji naukowej i praktyki szkolnej w zakresie budowania pozytywnych relacji szkoły. Wyodrębnione w trakcie analizy kategorie mogą stanowić źródło przygotowania narzędzia do przeprowadzenia badań statystycznych.

Bibliografia

Chałas, K. (2018). Dydaktyczny wymiar integralnego rozwoju i wychowania osoby ucznia w świetle koncepcji Stefana Kunowskiego i podstawy programowej. Roczniki Pedagogiczne, 10(2), 75–102.

Ciechowska, M. (2024). Autoetnografia analityczna w pracach dyplomowych i nie tylko. W: M. Ciechowska i M. Szymańska (red.), Autoetnografia w praktyce pedagogicznej. Wybrane przykłady konstruowania tożsamości (s. 13–37). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie.

Dolata, R. (red.). (2014). Czy szkoła ma znaczenie? Analiza zróżnicowania efektywności nauczania na pierwszym etapie edukacyjnym. Instytut Badań Edukacyjnych.

Godawa, G. (2024). Pedagogia bliskości międzyludzkiej (wyd. 2). Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Hattie, J. (2008). Visible learning: A synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement. Routledge.

Kacperczyk, A. (2017). Rozum czy emocje? O odmianach autoetnografii oraz epistemologicznych przepaściach i pomostach między nimi. Kultura i Społeczeństwo, 61(3), 127–148.

Kamińska, A. (2017). Psychologiczne i społeczne uwarunkowania osiągnięć osób zdolnych – analiza i wskazówki dla nauczycieli i rodziców pracujących z osobami zdolnymi. Studia Paedagogica Ignatiana, 20(3), 101–118. https://doi.org/10.12775/SPI.2017.3.006

Kamińska, A. (2021). Matura na 100%. Doświadczenia edukacyjne uczniów zdolnych w polskiej szkole publicznej. Akademia Ignatianum.

Kiełb-Grabarczyk, D. (2013). Wychowanie pod presją, czyli dzieciństwo XXI wieku. Wychowanie w Rodzinie, 8(2), 317–329. https://doi.org/10.23734/wwr20132.317.329

Limont, W. (2010). Uczeń zdolny. Jak go rozpoznać i jak z nim pracować. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Łobocki, M. (2009). Teoria wychowania w zarysie. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Marek, Z. (2014). Religia – pomoc czy zagrożenie dla edukacji? Wydawnictwo WAM.

Marek, Z. i Walulik, A. (2019). Pedagogika świadectwa. Perspektywa antropologiczno-kerygmatyczna. Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie.

Marek, Z. i Walulik, A. (2022). Ignatian spirituality as inspiration for a pedagogical theory of accompaniment. Journal of Religion and Health, 61(6), 4481–4498. https://doi.org/10.1007/s10943-022-01628-z

Maslow, A.H. (2006). Motywacja i osobowość (J. Radzicki, tłum.). Wydawnictwo Naukowe PWN.

Mendel, M. (2006). Pedagogika miejsca. Dolnośląska Szkoła Wyższa Edukacji TWP.

Nosal, C. S. (2012). Umysł wobec mediów. Chowanna, 31–46. https://doi.org/10.31261/CHOWANNA.2012.S.03

Pasławska-Smęder, I. (2024). Idea „potrójnego nauczyciela” w wychowaniu do twórczego życia. Studia Paedagogica Ignatiana, 27(3), 59–79. https://doi.org/10.12775/SPI.2024.3.003

Pasławska-Smęder, I. i Walulik, A. (2024). Wychowanie do twórczego życia. Perspektywa młodych dorosłych. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Ignatianum w Krakowie.

Perspektywy. (2026). Metodologia rankingu liceów 2026. https://licea.perspektywy.pl/metodologia/metodologia-ranking-licea-2026

Przewłocka, J. (2015). Klimat szkoły i jego znaczenie dla funkcjonowania uczniów w szkole. Raport o stanie badań. Instytut Badań Edukacyjnych.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach. (2017). Dz. U. poz. 1591. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20170001591

Szymańska, M. (2018). Paradygmat podmiotowo-partycypacyjny. W: M. Ciechowska i M. Szymańska (red.), Wybrane metody jakościowe w badaniach pedagogicznych (s. 42–51). Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie.

Śliwerski, B. (2010). Współczesne teorie i nurty wychowania. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.

Tarnowski, J. (1993). Pedagogika dialogu. Akademia Teologii Katolickiej.

Walulik, A. (2011). Moderacyjne i synergiczne kształtowanie dorosłości. Propozycja typologii modeli znaczeń wiedzy religijnej na przykładzie Korespondencyjnego Kursu Biblijnego. Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna Ignatianum, Wydawnictwo WAM.

Walulik, A. (2023). Towarzyszenie wychowawcze wobec wirtualnego świata. W: S. Jaskuła (red.), Rzeczywistość hybrydalna. Perspektywa wychowawcza (s. 61–75). Księgarnia Akademicka.

Walulik, A. (2025). „Nikt z nas nie żyje dla siebie, nikt nie umiera dla siebie” (Rz 14,7). Wychowanie i duchowość w biografii Zbigniewa Marka SJ. Paedagogia Christiana, 55(1), 11–31.