Wzrastanie w człowieczeństwie w pedagogice towarzyszenia
Abstrakt
CEL NAUKOWY: Celem artykułu jest przedstawienie założeń pedagogiki towarzyszenia opracowanej przez Zbigniewa Marka jako teoretycznej i praktycznej podstawy integralnego i holistycznego rozwoju osoby ludzkiej.
PROBLEMY I METODY BADAWCZE: Problem badawczy sformułowano w następujący sposób: jakie są teoretyczne podstawy pedagogiki towarzyszenia w koncepcji Zbigniewa Marka oraz jakie możliwości zastosowania znajdują jej założenia w procesach edukacyjnych? W badaniu zastoso-wano jakościową metodę analizy treści o charakterze hermeneutyczno-interpretacyjnym.
PROCES WYWODU: Proces wywodu obejmuje wprowadzenie oraz trzy zagadnienia: inspiracje i antropologiczne założenia pedagogiki towarzyszenia, jej związki z Ćwiczeniami duchownymi i pedagogią ignacjańską oraz zasady towarzyszenia wychowawczego w procesie wzrastania w człowieczeństwie. Analiza koncentruje się na rekonstrukcji podstawowych kategorii antropologicznych, aksjologicznych i pedagogicznych obecnych w koncepcji Zbigniewa Marka.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Pedagogika towarzyszenia, zakorzeniona w tradycji wychowania i nauczania jezuickiego i pedagogii ignacjańskiej, stanowi wartościową podstawę praktyki edukacyjnej ukierunkowanej na integralny rozwój człowieka. Jej założenia tworzą spójną perspektywę interpretacyjną dla współczesnych procesów wychowania i edukacji.
WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Przeprowadzona analiza wskazuje na potrzebę dalszych badań nad możliwościami wykorzystania pedagogiki towarzyszenia w praktyce pedagogicznej. Szczególne znaczenie mają relacje edukacyjne oparte na podmiotowym traktowaniu osoby, szacunku dla jej godności oraz wychowawczej obecności rozumianej jako „być z i dla innych” w procesie rozwoju osobistego i społecznego (wspólnotowego).
Bibliografia
Bagrowicz, J. (2006). Towarzyszyć wzrastaniu. Z dyskusji o metodach i środkach edukacji religijnej młodzieży. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Biel, K. (2010). Pedagogia ignacjańska w procesach resocjalizacji. W: A. Królikowska (red.), Pedagogika ignacjańska. Historia. Teoria. Praktyka (s. 269–288). Wydawnictwo WAM.
Duminuco, V.J. (2008). Formacja czy indoktrynacja w pedagogice ignacjańskiej? W: W. Pasierbek (red.), Pedagogika ignacjańska wobec wyzwań współczesnego humanizmu (s. 173–192). Wydawnictwo WAM.
Gray, H. (2000). The experience of Ignatius Loyola: Background to Jesuit education. W: V.J. Duminuco (red.), The Jesuit Ratio studiorum 400th anniversary perspectives (s. 1–21). Fordham Universyty Press.
Kiereś, B. (2016). Personalizm w pedagogice. Polska Myśl Pedagogiczna, 2(2), 271–281.
Kolvenbach. P.-H. (1992). Charakteristics of Jesuit education. W: G.-P. Schiavone (red.), La pedagogia della Compagnia di Gesù (s. 89–103), E.S.U.R. – Ignatianum Messina.
Loyola, I. (2006). Ćwiczenia duchowne (J. Ożóg, tłum.). Wydawnictwo WAM.
Marek, Z. (2014). Religia – pomoc czy zagrożenie dla edukacji? Wydawnictwo WAM.
Marek, Z. (2017a). Autorytet w teorii i praktyce towarzyszenia wychowawczego. Studia Paedagogica Ignatiana, 20(5), 231–248.
Marek, Z. (2017b). Pedagogika towarzyszenia. Perspektywa tradycji ignacjańskiej. Wydawnictwo Akademii Ignatianum w Krakowie.
Marek, Z. (2022). Podstawy pedagogiki religii. Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum.
Mółka, J. (2010). Personalistyczny paradygmat pedagogiki ignacjańskiej. W: A. Sajdak i D. Skulicz (red.), Paradygmaty akademickiego kształcenia pedagogów (s. 219–227). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Mółka, J. i Mółka, M. (2019). Towarzyszenie w wychowaniu i resocjalizacji. W: A. Walulik, R. Ceglarek, Z. Marek i N.G. Pikuła (red.), Służyć (z) miłością (s. 229–247). Częstochowskie Wydawnictwo Archidiecezjalne REGINA POLONIAE.
Mółka, J. i Mółka, M. (2025). Profesor Zbigniew Marek SJ (1947–2024) – autorytet pedagogicznego towarzyszenia. W: I. Jazukiewicz (red.), Sprawności moralne w wychowaniu: mistrzowie, autorytety, wzory (s. 61–82). Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Mółka, M. (2017). Ks. Z. Marek SJ, Pedagogika towarzyszenia. Perspektywa pedagogiki ignacjańskiej, Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie, Kraków 2017, ss. 332 (recenzja), Ruch Pedagogiczny, 1, 105–109.
Mółka, M. (2025). Marek Zbigniew Jan. W: J. Kamińska (red.), Słownik biograficzny pedagogów polskich (s. 438-439). Polska Akademia Umiejętności.
Nowak, M. (2008). Teorie i koncepcje wychowania. Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne. Podstawy edukacji ignacjańskiej. (2006). (B. Steczek, tłum.). Wydawnictwo WAM.
Rembierz M. (2022). Pedagogia towarzyszenia i miłosierdzia jako wyjście na peryferia i dążenie do inkluzji – o interpretacji dynamiki i napięć pedagogii ignacjańskiej papieża Franciszka w nieprzejrzystym świecie. Horyzonty Wychowania, 21(57), 63–79.
de Tchorzewski, A.M. (2018). Wstęp do teorii wychowania. Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie.
Walulik, A. (2017). Synergiczny charakter towarzyszenia wychowawczego. W: Z. Marek, Pedagogika towarzyszenia. Perspektywa tradycji ignacjańskiej (s. 9–23). Wydawnictwo Akademii Ignatianum w Krakowie.
Copyright (c) 2026 Horyzonty Wychowania
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
