W kierunku partnerstwa – współpraca przedszkola i szkoły z rodzicami na przykładzie Polski i Litwy
Abstrakt
CEL NAUKOWY: Ukazanie specyfiki współpracy z rodzicami w edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej w Polsce i na Litwie oraz wyzwań związanych ze zmianą tradycyjnego postrzegania roli rodziców; podkreślenie ich potencjału we wspieraniu rozwoju dziecka, odwołując się do koncepcji partnerstwa i towarzyszenia w rozwoju jako inspiracji do budowania kultury organizacji, w której współpraca jest wartością priorytetową.
PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy dotyczy specyfiki współpracy nauczycieli z rodzicami w edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej w Polsce i na Litwie. Zastosowano analizę podstaw prawnych, literatury przedmiotu oraz przegląd i interpretację wyników wybranych badań z obu krajów, które zestawiono i poddano krytycznej refleksji w kontekście kultury organizacyjnej.
PROCES WYWODU: Ukazano partnerstwo edukacyjne i towarzyszenie w rozwoju jako model współpracy z rodzicami wobec rosnącej złożoności problemów dydaktycznowychowawczych. Analizę osadzono w perspektywie międzynarodowej, odwołując się do wyników PISA (2022), pod-kreślających współpracę z rodzicami jako czynnik różnicujący osiągnięcia i poczucie dobrostanu uczniów. Opisano także podstawy prawne współpracy z rodzicami oraz wybrane badania tej problematyki w obu krajach.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Ukazano rozbieżności między prawnym założeniem partnerstwa a praktyką oraz przykłady partnerstwa warte upowszechnienia.
WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Wobec rosnących wyzwań dydaktyczno-wychowawczych kluczowe jest pogłębianie refleksji nad uwarunkowaniami współpracy z rodzicami oraz wzmacnianie partnerstwa na wielu płaszczyznach. Oparcie współpracy na koncepcji partnerstwa buduje współodpowiedzialność za jakość edukacji oraz trwałe zmiany w kulturze szkoły/przedszkola. Nadanie relacjom z rodzicami rangi priorytetu od początku edukacji sprzyja ich długofalowemu zaangażowaniu.
Bibliografia
Archer, M.S. (2013). Człowieczeństwo. Problem sprawstwa (A. Dziuban, tłum.). Zakład Wydawniczy »Nomos«.
Baidak, N. i Sicurella, A. (2020). Struktury europejskich systemów edukacji. Diagramy 2019/2020. (B. Płatos, tłum.). Wydawnictwo FRSE. https://www.frse.org.pl/brepo/panel_repo_files/2021/02/18/b6bjkc
Błasiak, A. (2019). Tendencje zmian we współczesnych rodzinach w ponowoczesności. Horyzonty Wychowania, 18(45), 11–21. https://horyzontywychowania.ignatianum.edu.pl/HW/article/view/1710
Burvytė, S. (2013). Šeimos ir ikimokyklinių ugdymo institucijų bendradarbiavimas: pozityviosios tėvystės skatinimo aspektas. Socialinis ugdymas, 3(35), 122–136.
Coelho, V. (2026). Parent partnership in early childhood education. International Journal of Early Years Education, 34(1), 1–5. https://doi.org/10.1080/09669760.2026.2619374
Creswell, J.W. (2013). Projektowanie badań naukowych. Metody jakościowe, ilościowe i mieszane (J. Gilewicz, tłum.). Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Dambrauskienė, D. i Liukinevičienė, L. (2018). Pasidalytosios lyderystės plėtros galimybės Lietuvos ikimokyklinio ugdymo įstaigose. Socialiniai tyrimai / Social Research, 41(2), 48–60. https://doi.org/10.21277/st.v41i2.252
Dubis, M. (2019). Współpraca: nauczyciel – uczeń – rodzic. Wymiary relacji wychowawczej i edukacyjnej. Studia Paedagogica Ignatiana, 1(22), 149–175. https://doi.org/10.12775/SPI.2019.1.008
Grochowalska, M. (2018). Dylematy wymagającej współpracy – ku pytaniom o relacje rodziców i nauczycieli w edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej. Pedagogika Przedszkolna i Wczesnoszkolna, 1(11), 115–128.
Gumuliauskienė, A. i Martusevičienė, L. (2013). Gimnazijos mokinių lyderystės raiška: ypatumų analizė. Švietimas: politika, vadyba, kokybė, 2(14), 7–30. https://etalpykla.lituanistika.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:J.04~2013~1516979316111/datastreams/DS.002.0.01.ARTIC/content
Gustaitienė, I. i Širiakovienė, A. (2020). Communication and collaboration between pre-school teachers and parents (a case study of Kaunas city). Jaunųjų mokslininkų darbai, 50(1), 6–12. https://doi.org/10.21277/jmd.v50i1.283
Hernik, K. i Malinowska, K. (2015). Jak skutecznie współpracować i komunikować się z rodzicami i społecznością lokalną. Poradnik dla nauczycieli i dyrektorów. Instytut Badań Edukacyjnych.
Józsa, K. i Oo, T.Z. (2026). Systematic review and meta-analysis of parental roles in early childhood school readiness. Journal of New Approaches in Educational Research, 15(1), 1–38. https://doi.org/10.1007/s44322-026-00055-2
Kochanowska, E. (2025). Parents’ perspectives on the (non)presence of educational partnership in parent–teacher relationships: Research report. Multidisciplinary Journal of School Education, 14(2/28), 125–152. https://doi.org/10.35765/mjse.2025.1428.07
Kovienė, S. (2021). Tėvų pedagoginio švietimo raiška ir organizavimas ikimokyklinio ugdymo įstaigos veikloje. Vilniaus Universiteto Leidykla. https://doi.org/10.15388/vu.thesis.161
Łobocki, M. (2007). W trosce o wychowanie w szkole. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Marek, Z. i Walulik, A. (2020). Towarzyszenie wychowawcze w formacji człowieka. Horyzonty Wychowania, 19(50), 105–116. https://doi.org/10.35765/hw.1914
Martišauskienė, D. (2010). Ikimokyklinio ugdymo paslaugų kokybės valdymo modeliavimas tiriant tėvų–vartotojų poreikius. [Rozprawa doktorska.] Šiaulių universitetas. https://epublications.vu.lt/object/elaba:1724970/1724970.pdf
Mendel, M. (2007). Rodzice i nauczyciele jako sprzymierzeńcy. Wydawnictwo Harmonia.
Milerski, B. i Śliwerski, B. (red.). (2000). Pedagogika. Wydawnictwo Naukowe PWN.
Najwyższa Izba Kontroli. (2018). Współpraca szkół z rodzicami w realizacji zadań wychowawczych. Lata 2014–2017 (do lipca). https://www.nik.gov.pl/plik/id,17005,vp,19564.pdf
Neifachas, S. (2010). Priešmokyklinio ugdymo sistemos valdymo funkcijų teorinis-prakseologinis kontekstualizavimasis Lietuvos švietimo politikos kaitos procesuose. [Rozprawa doktorska.] Šiauliai: Šiaulių Universitetas.
Nerwińska, E. (2015). Współpraca z rodzicami impulsem rozwoju szkoły. Instytut Bada Edukacyjnych.
Nowosad, I. (2005). Partnerstwo nauczycieli i rodziców. W: T. Pilch (red.), Encyklopedia Pedagogiczna XXI wieku (t. 4, s. 48–50). Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
OECD. (2023). PISA 2022 results (Volume I): The State of Learning and Equity in Education. PISA, OECD Publishing, https://doi.org/10.1787/53f23881-en
Potulicka, E. i Rutkowiak, J. (2010). Neoliberalne uwikłania edukacji. Oficyna Wydawnicza „Impuls”.
Ruškus, J., Žvirdauskas, D., Zybartas, S., Eskytė, I., Motiečienė, R. i Dorelaitienė, A. (2012). Ikimokyklinis, priešmokyklinis ugdymas Lietuvoje. Būklės ir galimybių tyrimas. Vytauto Didžiojo Universiteto Leidykla.
Schein, E. (2010). Organizational culture and leadership. Jossey-Bass.
Siemionow, J. i Szewczyk, A. (2024). Formy współpracy przedszkola z rodzicami – doniesienia z badań. Problemy Wczesnej Edukacji, 59(2), 142–158. https://doi.org/10.26881/pwe.2024.59.11
Staniulienė, S. (2010). Organizacinė kultūra: mokomoji knyga. Vytauto Didžiojo Universitetas.
Survutaitė, D. (2016). Mokyklos kultūros raiška. Lietuvos Edukologijos Universiteto Leidykla.
Tamošiūnaitė, E. (2024). Modelowanie placówki kształcenia przedszkolnego jako uczącej się organizacji: zaangażowanie rodziców i ich doświadczenie w korzystaniu z usług placówki wychowania przedszkolnego. Przegląd Pedagogiczny, 1, 128–142.
Telka, L. (2016). Towarzyszenie w rozwoju. Encyklopedia dzieciństwa. https://encyklopediadziecinstwa.pl/index.php/Towarzyszenie_w_rozwoju
Tołwińska, B. (2021). Kierowanie szkołą jako organizacją uczącą się. Studium przypadków. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku.
Vijūnaitė, J. i Slušnienė, G. (2018). Informacinių technologijų panaudojimo galimybės bendradarbiavimo su tėvais procese ikimokyklinio ugdymo įstaigose. Studijos – verslas – visuomenė, 3, 114–123.
Zalewska-Bujak, M. (2020). Współpraca nauczycieli z rodzicami uczniów przez pryzmat nauczycielskich narracji. Kwartalnik Pedagogiczny, 65(2/256), 154–176. https://doi.org/10.31338/2657-6007.kp.2020-2.9
Copyright (c) 2026 Horyzonty Wychowania
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
