Early Maladaptive Schemas and Family Roles in Young Adults
Abstrakt
CEL NAUKOWY: Wczesne nieadaptacyjne schematy to utrwalone, globalne wzorce poznawcze i emocjonalne, które kształtują się w dzieciństwie. Zgodnie z założeniami autorek schematy te mogą znajdować odzwierciedlenie w roli rodzinnej przyjmowanej w rodzinie pochodzenia. Dlatego celem badań była analiza zależności między nasileniem wczesnych nieadaptacyjnych schematów a nasileniem ról psychologicznych w rodzinie u osób w okresie wczesnej dorosłości.
PROBLEM I METODY BADAWCZE: Problem badawczy dotyczył pytania, w jaki sposób oraz w jakim stopniu wczesne nieadaptacyjne schematy są powiązane z rolami psychologicznymi przyjmowanymi w rodzinie pochodzenia w okresie wczesnej dorosłości. W badaniu uczestniczyło 218 osób w wieku od 18 do 35 lat (M = 22). Zastosowano Kwestionariusz Schematów Younga (w adaptacji Oettingen i in.) oraz Kwestionariusz Ról Rodzinnych Margasińskiego.
PROCES WYWODU: W pierwszej części artykułu przedstawiono koncepcję wczesnych nieadaptacyjnych schematów Younga oraz omówiono typologię ról rodzinnych zaproponowaną przez Margasińskiego. Następnie przedstawiono cel badań oraz jego przebieg. Analiza zebranych wyników wraz z ich dyskusją stanowi punkt wyjścia dla sformułowania wskazań dotyczących interwencji terapeutycznych oraz przyszłych badań.
WYNIKI ANALIZY NAUKOWEJ: Wieloczynnikowa analiza regresji liniowej pokazała, że spośród 18 schematów 12 wykazało istotne związki z rolami rodzinnymi. Rola Żelaznego Dziecka wyjaśniana jest m.in. przez schemat Bezlitosne Normy; rola Bohatera przez schemat Samopoświęcenie; rola Maskotki przez schemat Niewystarczająca Samokontrola; a role Zagubionego Dziecka oraz Kozła Ofiarnego przez schemat Pesymizm.
WNIOSKI, REKOMENDACJE I APLIKACYJNE ZNACZENIE WPŁYWU BADAŃ: Podejmowana rola rodzinna odpowiada na aktualne potrzeby systemu rodzinnego, ale jednocześnie podtrzymuje i wzmacnia nieadaptacyjne schematy. Wyniki podkreślają znaczenie pracy nie tylko na poziomie objawów, ale także na poziomie aktywowanych schematów jako celów interwencji psychoterapeutycznych.
Bibliografia
Bär, A., Bär, H.E., Rijkeboer, M.M., & Lobbestael. J. (2023). Early maladaptive schemas and schema modes in clinical disorders: A systematic review. Psychology and Psychotherapy, 96(3). 716–747. https://doi.org/10.1111/papt.12465
Bowen. M. (1978). Family therapy in clinical practice. Jason Aronson.
Chojnacka, B. (2022). Parentyfikacja – identyfikacja i analiza środowisk wychowawczych. Perspektywa biograficzna [Parentification – identification and analysis of parenting environments: A biographical perspective]. Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze, 2, 53–63. https://doi.org/10.5604/01.3001.0015.7747
Doroszczyk, M., & Talarowska, M.E. (2023). Young’s early maladaptive schemas versus psychopathic traits in a non‑clinical population. Postępy Psychiatrii i Neurologii. 32(2), 83–91. https://doi.org/10.5114/ppn.2023.128737
Jackson, D.D. (1965). The study of the family. Family Process, 4(1), 1–20.
Kaya Tezel, F., Tutarel Kişlak, Ş., & Boysan, M. (2015). Relationships between childhood traumatic experiences. early maladaptive schemas and interpersonal styles. Nöropsikiyatri Arşivi, 52(3), 226–232. https://doi.org/10.5152/npa.2015.7118
Margasiński, A. (2017). Psychological roles of young adults growing up in alcoholic and non-alcoholic families measured by Family Roles Questionnaire. Alcoholism and Drug Addiction, 30(1), 13–40.
Margasiński, A. (2018). Kwestionariusz Ról Rodzinnych [Family roles questionnaire]. Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.
Mącik. D. (2019). W pułapce schematów? Wczesne nieadaptacyjne schematy Jeffreya Younga a funkcjonowanie psychospołeczne osób dorosłych [In the trap of schemas: Jeffrey Young’s early maladaptive schemas and adult psychosocial functioning]. Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Mącik, D. (2022). Rola wczesnych nieadaptacyjnych schematów w genezie wzorca zachowań interpersonalnych [The role of early maladaptive schemas in the genesis of interpersonal behavior pattern]. In P. Brudek, D. Mącik & D. Kuncewicz (Eds.), Psychologia kliniczna w trosce o godność człowieka. Księga pamiątkowa dedykowana Profesor Stanisławie Steuden w podziękowaniu za całokształt pracy naukowo-dydaktycznej w Instytucie Psychologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II [Clinical psychology in concern for human dignity] (pp. 555–570). Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
The National Commission for the Protection of Human Subjects of Biomedical and Behavioral Research. (1979). The Belmont Report. Ethical principles and guidelines for the protection of human subjects of research. https://www.hhs.gov/ohrp/regulations-and-policy/belmont-report/read-the-belmont-report/index.html
Oettingen, J., Chodkiewicz, J., Mącik, D., & Gruszczyńska, E. (2018). Polish adaptation and validation of the short version of Young’s Schema Questionnaire (YSQ-S3-PL). Psychiatria Polska, 52(4), 707–718. https://doi.org/10.12740/PP/OnlineFirst/76541
R Core Team. (2024). R: A language and environment for statistical computing. R Foundation for Statistical Computing. https://www.R-project.org/
Stanaszek, K., & Popiel, A. (2017). Opracowanie i walidacja eksperymentalnej polskiej wersji skróconej Kwestionariusza Schematów Younga (YSQ-ES-PL) do badania wczesnych schematów dezadaptacyjnych [Development and validation of an experimental Polish abbreviated version of Young’s Schema Questionnaire (YSQ-ES-PL) for the study of early maladaptive schemas]. Roczniki Psychologiczne, 20(2), 373–399. https://doi.org/10.18290/rpsych.2017.20.2-5pl
Talarowska, M. (2021). Czym jest terapia schematów i kiedy po nią sięgnąć? [What is schema therapy and when to reach for it?]. Medycyna po Dyplomie, 4, 92–96.
Wegscheider-Cruse, S. (1981). Another chance: Hope & health for the alcoholic family. Science and Behavior Books.
World Medical Association. (2013). WMA Declaration of Helsinki – ethical principles for medical research involving human subjects. https://www.wma.net/wp-content/uploads/2024/10/DoH-Oct2013.pdf
Young, J.E., Klosko, J.S., & Weishaar, M.E. (2019). Terapia schematów. Przewodnik praktyka (O. Waśkiewicz. Trans.). Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.
Copyright (c) 2026 Horyzonty Wychowania
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Uwagi dotyczące praw autorskich
Autorzy publikujący w tym czasopiśmie wyrażają zgodę na następując warunki:
- Autorzy zachowują prawa autorskie, przyznając czasopismu prawo do pierwszej publikacji swojego tekstu jednocześnie zarejestrowanego pod numerem licencji CC BY-ND, która pozwala innym na korzystanie z tego tekstu z uznaniem autorstwa tekstu oraz pierwotnej publikacji w tym czasopiśmie.
- Autorzy proszeni są o nawiązywanie odrębnych, dodatkowych porozumień wynikających z umowy, dotyczących dystrybucji opublikowanej w czasopiśmie wersji tekstu nie na prawach wyłączności (np. opublikowanie go w repozytorium instytucji lub w innym czasopiśmie), z potwierdzeniem pierwszej publikacji w tym czasopiśmie.
Wyraża się zgodę i zachęca autorów do publikacji ich tekstu w Internecie (np. w repozytorium instytucji lub na jej stronie internetowej) przed lub podczas procesu składania tekstu jako, że może to prowadzić do korzystnych wymian oraz wcześniejszego i większego cytowania opublikowanego tekstu (Patrz The Effect of Open Access). Zalecamy wykorzystanie dowolnego portalu stowarzyszeń badawczych z niżej wymienionych:
